ناکارآمدی کاربرگها

فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل پنجم: ناکارآمدی کاربرگها و اوراق دفتری و قضایی 1

مبحث اول: ضرورت اصلاح اوراق و صورتمجلس و بازجویی 1

گفتار اول: برگ صورتمجلس اظهارات شاکی و متهم و وکلای آنها و گواه و مطلع 1

الف- برگ بازجویی و صورتمجلس اظهارات شاکی 1

1- نمونه فرم اصلاحی 5

ب – برگ صورتمجلس و بازجویی وکیل از شاکی 6

1 – نمونه فرم اصلاحی 8

ج – برگ صورتمجلس و بازجویی متهم 9

1 – نمونه فرم رایج برگ صورتمجلس و بازجویی از متهم 10

2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی از شاکی 11

د – برگ صورتمجلس و بازجویی از شاکی 12

1 – نمونه اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی از متهم 13

2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی 14

3 – نمونه فرم رایج برگ صورتمجلس و بازجویی 15

و – برگ صورتمجلس و بازجویی گواه یا مطلع 16

1 – نمونه فرم رایج گواه 17

2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی گواه/مطلع 18

مبحث دوم: اصلاح و تنظیم اوراق احضار و جلب و اعلامیه 19

الف – برگ احضار شاکی 19

1 – نمونه فرم برگ احضار شاکی 21

2 – نمونه فرم اصلاحی برگ احضار شاکی 22

ب- برگ احضار وکیل 23

1 – نمونه فرم برگ احضار وکیل 24

ج – برگ احضار متهم 25

1 – نمونه برگ رایج احضار متهم 30

2 – نمونه برگ احضار متهم 31

د – برگ احضار شاهد و مطلع 32

1 – نمونه فرم برگ احضار شاهد و مطلع 33

گفتار دوم: برگ احضار دادستان، ضامن، خبره و کارشناس 34

الف – برگ دعوت دادستان به جلسه دادرسی (دعوت نامه) 34

1 – نمونه برگ دعوت نامه دادستان یا نماینده او 35

ب – برگ احضار ضامن 36

1 – نمونه برگ احضار ضامن 37

ج – برگ احضار خبره یا کارشناس 38

1 – نمونه برگ احضار خبره/ کارشناس 39

گفتار سوم: برگ احضار محکوم له، محکوم علیه؛ اعلامیه و برگ جلب 40

الف – احضار محکوم له 40

1- نمونه برگ احضار محکوم له 41

ب – احضار محکوم علیه 42

1 – نمونه برگ احضار محکوم علیه 43

2 – نمونه فرم رایج 44

ج – برگ اعلامیه 45

1 – نمونه برگ اعلامیه 46

د – برگ جلب 47

1 – نمونه فرم رایج 48

2 – نمونه فرم برگ جلب 50

مبحث سوم: ضرورت اصلاح نوع کاغذهای مورد استفاده در فرم­ها و اوراق قضایی:

گفتار اول: استفاده از کاغذ استاندارد 51

گفتار دوم: تقسیم­بندی نوع کاغذ با توجه به نوع استفاده 51

مبحث چهارم: عدم جایگزینی فرم­های جدید: 52

راهکار: جمع آوری فرم­های قدیم و استفاده از فرم­های جدید 52

فصل پنجم: ناکارآمدی کاربرگها و اوراق دفتری و قضایی

مبحث اول: ضرورت اصلاح اوراق و صورتمجلس و بازجویی

گفتار اول: برگ صورتمجلس اظهارات شاکی و متهم و وکلای آنها و گواه و مطلع

(شماره 48 ص 24)

الف- برگ بازجویی و صورتمجلس اظهارات شاکی

یکی از پرمصرف­ترین اوراق قضایی برگ صورتمجلس و بازجویی اصحاب دعوا است که غالباً در هر پرونده­ای نمونه­ای از آن به چشم می­خورد. بدیهی است به لحاظ اهمیت موضوع و میزان کاربرد و مصرف چنین اوراقی لازم است عنایت ویژه­ای به این امر معطوف داشت که حسب مورد به هر یک از این اوراق پرداخته
می­شود برگ بازجویی و صورتمجلس اظهارات شاکی که با اصطلاحات حقوقی و کیفری همراه بوده و جداول آن چندان کاربردی ندارد که نیاز به اصلاح و بازنگری اساسی است. وجود کلماتی چون تاریخ، شماره، پیوست، صفحه در صدر برگ و اصطلاحات دادخواهان، دادخوانده، خواسته، جزوه­دان، پرونده و مجدداً ذکر تاریخ که از آن استفاده (شماره 48 ص24) چندانی نمی­شود و جز اشغال فضای سفید و مفید برگ و صرف هزینه و اسراف بهره­ای دربر ندارد نیازمند اصلاح است.

ذکر اصطلاحات حقوقی و تکرار سه مرتبه کلمه «تاریخ» در جدول و صدر و ذیل آن و نیز کلمه
بی­فایده «شماره» که در سایر برگ­های پرونده نمود نداشته و مطرح نگشته و عملاً رویه به گونه­ای است که برگ شماری در ظهر اوراق پرونده صورت می­گیرد از جمله موضوعات زائد و مستلزم حذف است که با اندک تأملی ایراد آن بر هیچ کس پوشیده نیست. درحالی که می­توان با ذکر شماره صفحه به منظور احراز جایگاه هر یک از اوراق بازجویی و شماره پرونده و نام شعبه رسیدگی کننده در صدر صفحه و آوردن کلمه «تاریخ» در ابتدای صورتمجلس و حذف دیگر موارد (شماره 48 ص24) فضای بیشتری را برای درج مطالب و اظهارات شاکی باز نمود و با کم نمودن ابعاد غیرمتعارف برگ و فرم مزبور که از دیگر ایرادات آن محسوب و اغلب بخشی از آن بلا استفاده باقی می­ماند زمینه استفاده بهینه از آن فراهم کرد. نکته حائز اهمیت دیگر موضوع شناخت شخصیت و هویت اصحاب دعوا در پرونده­های کیفری برخلاف پرونده­های حقوقی است که این امر نقش بسزایی در کشف واقعیت و احراز حقیقت و سرانجام اجرای عدالت دارد. شناخت صحیح و به موقع افراد ذی سمت پرونده و احراز هویت واقعی طرفین پرونده می­تواند کمک شایانی در این باره داشته باشد و بعضاً وصف جزایی بزه انتسابی و عمل ارتکابی را تغییر و حتی زایل نماید. به عنوان مثال اطلاع از دین و مذهب متهمین خود در محکومیت و عدم محکومیت آنان مؤثر است همچنان­که اقلیت­های دینی درصورت ( شماره 48 ص25) شرب خمر و عدم تظاهر به آن وفق تبصره ذیل ماده 174 قانون مجازات اسلامی قابل مجازات ندانسته است و یا در جرم زنا، که تأهل و تجرد در تشدید و تخفیف مجازات او مؤثر می­باشد. بنابراین نقش اطلاعات کامل و دقیق از شاکی نیز بی­تأثیر در فرایند دادرسی نیست. اطلاع از دین و مذهب شاکی در زمان توجه اتیان سوگند به او و یا زمانی که از مقدسات دیگر ادیان و مذاهب به نفع خود کسب وجهه می­کند و احساسات قاضی را تحریک و ذهن قاضی را معطوف خود می­نماید غیرقابل انکار است و آگاهی صحیح و به موقع از دین و مذهب شاکی یا مجنی­علیه نیز در بحث کیفری برخلاف دعاوی حقوقی یکی از موضوعات اصولی در سیاست جزایی اسلام محسوب می­شود. همچنین است اطلاع از سابقه محکومیت شاکی، امر قابل توجهی که نبایستی در حین رسیدگی نادیده گرفته شود (شماره 48 ص 25) و توجه به آن در جای خود یکی از عوامل اجرای عدالت به شمار می­آید. مفاد ماده 148 قانون مجازات اسلامی که قانونگذار قذف شونده متظاهر به موضوع قذف را محکوم به بی­حقی دانسته دلیلی بر این مدعاست. هر چند برخی از اطلاعات اشخاص در هر پرونده­ای عمومیت ندارد و می­توان در زمان رسیدگی به پرونده و بازجویی از مخاطب تحقیق شود لیکن اهمیت موضوع قضاوت و اجرای به موقع عدالت امر بسیار حساس و مهمی است که به سادگی نباید از آن چشم­پوشی نمود و به هر نکته ولو کم اهمیت و ساده بایستی جایگاه ویژه­ای قائل شد. اصلاح و درج «نام پدر» به جای فرزند که در اغلب فرم­های معمول و رایج استفاده می­شود می­تواند یکی از موارد فوق باشد. از آنجا که قانونگذار حق ولایت را از آن پدر دانتسه و فرزند را متعلق به مادر نمی­داند استعمال لفظ «فرزند» در (شماره 48 ص 25) چنین فرم­های واجد اشکال و موجد برخی از معضلات و مشکلاتی است، هرچند در عرف رایج جامعه در پاسخ نام پدر را عنوان می­دارند اما در بعضی موارد افرادی که بنا به هر دلیلی پدر در زندگی آنان نقشی نداشته یا از وجود او محروم می­باشند مبادرت به ذکر نام مادر می­نماید که این امر خود جای تأمل و تعمق دارد مضاف به اینکه برخی از اسامی خانمها با نام مردان مشترک بوده که در جای خود می­تواند مشکل­آفرین باشد.

از این رو حتی­المقدور کسب اطلاعات: «نام، نام­خانوادگی، نام پدر، تاریخ تولد، محل تولد، شماره شناسنامه، شماره یا کد ملی، میزان سواد، شغل، دین و مذهب، ملیت، تابعیت، نشانی محل کار و منزل، کدپستی و تلفن و نیز اینکه وکیل دارد یا خیر از جمله موارد است که ضرورت دارد کسب شود. (شماره 48 ص26) موضوع قابل توجه دیگر موضوع تفهیم مفاد ماده قانونی است که صرفنظر از اینکه از ماده 120 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1290 مربوط به حدود یک قرن گذشته است استفاده می­شود و با وجود تصویب قانون آیین دادرسی آزمایشی تشکیل دادگاه­های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 سالها می­گذرد و بارها نیز مهلت آزمایشی آن تمدید گردیده و عن قریب است که قانون جدید آیین دادرسی کیفری نیز به تصویب برسد نسبت به اصلاح آن اقدامی صورت نگرفته که شایسته بود، مسؤولین مربوطه و متولیان امر با اندک توجهی نسبت به اصلاح این قبیل فرم­های متنوع و حساس که به کرات و مرات و به وفور تکثیر و به چاپ می­رسند و هر مخاطبی را پس از مطالعه سرگشته و حیران می­کند و معضلات و مشکلاتی را درپی دارد مبادرت می­ورزیدند و با قبول کمترین (شماره 48 ص 26) زحمت با دیدگاه و نگرشی اصلاحی به موضوع خدمتی بس بزرگ را ارائه می­کردند و از این طریق مانع خیلی از اسراف و تبذیرها و مشکلات ناشی از این امر می­شدند. آنچه مهم به نظر می­ر­سد تفهیم مفاد ماده قانونی به شاکی است که علاوه بر اینکه لازم است جای شماره ماده قانونی به لحاظ اصلاحات عدیده­ای که در این باره صورت می­گیرد محفوظ باشد ضرورت دارد به عبارات لازم­الذکر متن ماده نیز پرداخته شود، مزیت این امر به شکات این امکان را می­دهد که با قرائت و یا مطالعه آن از ناحیه مخاطب و در حین انشاء پاسخ سؤالات در جریان کامل موضوع قرار گیرند و از این طریق باب هر نوع بهانه را مسدود و اثرات منفی ناشی از این امر را به حداقل ممکن برساند و از تضییع حقوق احتمالی افراد و اطاله دادرسی نیز جلوگیری نماید. زیرا عموماً رویه تذکر و تفهیم مفاد ماده (شماره 48 ص26) به یک نحو نبوده و پرداختن به این موضوع از سوی کلیه شعب تحقیق و رسیدگی کننده در همه احوال موقعیت آن فراهم نیست.

بنابراین لازم است قید گردد «مفاد ماده… قانون آیین دادرسی کیفری به شما تفهیم، خود را معرفی نمایید. چنانچه نشانی خود را تغییر دادید اطلاع دهید در غیر این صورت اوراق قضایی به نشانی قبلی اعلام و به منزله ابلاغ قانونی تلقی خواهد شد.»

بدیهی است پرونده­هایی که به لحاظ ناقص بودن نشانی اصحاب دعوا، شهود، مطلعین، ضامنین متهمان موجب اطاله دادرسی گردیده­اند کم نیستند و جرائمی که در پی این موضوع به وقوع پیوسته­اند و معضلات و مصائبی به (شماره 48 ص27) همین خاطر گریبانگیر کارکنان دستگاه قضایی و مراجع انتظامی و اصحاب دعوا و مرتبطین قضیه نموده است غیر قابل انکار است و متهمین و محکومانی که با سوءاستفاده از این امر از چنگال عدالت گریخته­اند و موجبات تضییع حقوق شاکی و افراد جامعه و صرف هزینه­های گزاف و زائد را فراهم آورده­اند بر هیچ کس پوشیده نیست که شایسته است به موضوع نشانی توجه ویژه و خاص داشت. علی­ایحال شاکی پس از معرفی خود و پاسخ به اطلاعات مورد نیاز فوق لازم است به موضوع سؤال تغییر اقامتگاه نیز پاسخ دهد و قید نماید. «از مقررات مذکور مطلع شده هر وقت اقامتگاه و نشانی خود را تغییر دادم بلافاصله اطلاع می­دهم.» البته استعمال «اقامتگاه» که با موضوع «نشانی» که از رابطه عموم و خصوص من وجه برخوردار است با لفظ «بلافاصله» که زمان دقیق و محصوری استنباط نمی­شود خود از ایرادات وارده بر قانون است که از جمله عوامل اطاله دادرسی است.

(شماره 48 ص 28)

1- نمونه فرم اصلاحی

برگ صورتمجلس و بازجوئی شاکی

شعبه رسیدگی کننده………………………….. شماره کلاسه پرونده………………………………….. صفحه………………..

به تاریخ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… س – «قانون آیین دادرسی کیفری به شما تفهیم خود را معرفی نمائید و نوع شغل و نشانی دقیق محل کار و اقامتگاه خود را با ذکر شماره تلفن و کدپستی بیان دارید چنانچه محل اقامت خود را تغییر دادید نشانی جدید خود را اطلاع دهید در غیر این صورت اوراق قضایی به نشانی قبلی اعلام و به منزله قانونی تلقی خواهد شد؟» ج- نام……………………….، نام­خانوادگی…………………..، شماره ملی………………………………..، نام پدر…………………… شهرت……………………….، متولد…………..، دین،………….. مذهب………… شماره­شناسنامه…………………………………… سواد، متأهل / مجرد، تبعه، اهل……………………………… وکیل دارم / ندارم نام و نام­خانوادگی وکیل…………………. شغل……………………….، مقیم،………………..، تلفن……………………….، نشانی محل کار………………………………………. پلاک……………..، کدپستی……………………………… تلفن…………………………………….. از مقررات مزبور مطلع شدم هر وقت اقامتگاه خود را تغییر دادم بلافاصله اطلاع می­دهم. س – شکایت خود را مشروحاً با ذکر دلایل بیان نمائید. ج – ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………….. .امضاء، نام و نام­خانوادگی و سمت بازجو

(شماره 48ص 29)

ب – برگ صورتمجلس و بازجوئی وکیل شاکی

از آنجا که اغلب اظهارات وکلاء در برگ بازجوئی شاکی یا متهم اخذ و مفاد ماده 129 و تبصره آن از قانون آیین دادرسی دادگاه­های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 نیز به آنها تفهیم می­گردد هرچند بعضاً این امر را به عنوان قائم مقام موکل خود فاقد اشکال و ایراد می­دانند اما واقع امر چنین نیست و جایگاه وکیل با موکل متفاوت بوده است و وکالت تشریفات خاص خود را دارد و با توجه به اینکه امر وکالت درحال تغییر و تحول است و می­رود که تا موضوع وکالت در اغلب دعاوی شیوه اجباری و الزامی به خود گیرد بنابراین جا دارد تا به منظور رعایتی بهتر مقررات وکالت و حفظ حقوق وکلاء و موکلین و جلوگیری از تخلفات وکلاء فرم مخصوص تنظیم، تا علاوه بر یادآوری مقررات به وکلاء، موکلین نیز از مقررات و حقوق مربوط آگاهی و اطلاع کامل یابند.

(48 ص 29)

وکیلی که علی رغم تکلیف در تصریح رقم حق الوکاله وفق ماده 103 اصلاحی قانون مالیات­های مستقیم مصوب 1380 بدون رعایت مقررات و باب شدن رویه غلط به ذکر عبارت «برابر تعرفه قانونی» اکتفا می­کند، نه تنها در ابطال تمبر مقرر بر اساس وجه الوکاله واقعی خودداری از پرداخت سهم هزینه و مالیات متعلقه سرباز می­زند و مرتکب اقدامی دون شأن وکالت می­شود بلکه موکلی را که به لحاظ عدم آگاهی کافی به مقررات و به منظور پیگیری موضوع و دعوای خویش متوسل به وکلا می­شوند و ارجاع میزان حق الوکاله از ناحیه وکیل به مقررات مربوط کماکان موکل را بدون اطلاع و در بی خبری کامل باقی می­گذارد که جز سوء استفاده و تضییع حقوق اشخاص که روزانه و به وفور (شماره 48 ص 29) در خیلی از پروندها به چشم می­خورد، نمی­باشد.

علی ایحال می­طلبد به این موضوع مهم نیز توجه شود چرا که در صورت اطلاع موکل از مقررات تعرفه قانونی وجه الوکاله و رجوع به قوانین مربوطه و از برخورداری از این قابلیت و توانایی مسلماً خیلی از این قبیل افراد جهت پیگیری پرونده خود به وکلا مراجعه نخواهند کرد.

مزیت دیگر تصریح رقم حق الوکاله حفظ حقوق عمومی و کانون وکلا و تسریع در وصول سهم و ابطال تمبر مربوط می­باشد که متأسفانه ذکر حداقل تعرفه قانونی و عدم تصریح و قید حق الوکاله واقعی و دریافتی از موکلین که بعضاً (48 ص30) نسخه تحویلی به موکل با نسخه تحویلی به مراجع قضایی نیز متفاوت است در بین وکلا امر انکارناپذیری است که برخورد جدی تاکنون در این زمینه صورت نگرفته و می­رود تا صورت قانونی به خود گیرد.

بنابراین هر چند اصل بر آگاهی کامل وکلا از مقررات مربوط به وکالت و حق و حقوق موکل و اصحاب دعوا است اما ضرورت دارد برخی از مقررات مهم و ضروری وکالت نیز به وکیل یادآوری شود و علاوه بر مشخصات وکیل، به نوع وکالت اعم از انتخابی، تعیینی و یا تسخیری، پایه، میزان وجه الوکاله، نشانی دفتر وکالت و شماره تلفن و مشخصات موکل و موضوع شکایت با ذکر دلایل اشاره شود.

نکته شایان توجه دیگر اینکه به علت عدم تهیه و تنظیم و ارائه فرم قرارداد و وکالتنامه به کانون وکلاء توسط دستگاه قضایی و تعلل وزارت دادگستری در این زمینه که موجب تهیه فرم واحد برخوردار از دو قرارداد شده است که جای بحث و بررسی و تأمل است.

(شماره 48 ص 31)

1- نمونه فرم اصلاحی

برگ صورتمجلس و بازجوئی شاکی

شعبه رسیدگی کننده………………………….. شماره کلاسه پرونده………………………… صفحه………………..

به تاریخ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… س – «خود را معرفی و نوع وکالت، میزان وجه الوکاله، نشانی دفتر وکالت، مشخصات و اقامتگاه موکل خود را بیان نمایید؟» ج- نام و نام­خانوادگی…………………..، نام پدر……………………پایه………………………، نوع وکالت…………………………………………. میزان وجه الوکاله………………………..، نشانی دفتر وکالت ……………………………………………………………………………………………………، نام و نام خانوادگی و نشانی موکل …………………………………………………. س – شکایت خود را مشروحاً با ذکر دلایل بیان نمائید. ج – ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………امضاء، نام و نام­خانوادگی و سمت بازجو

(48 ص32)

ج – برگ صورتمجلس و بازجویی متهم

برگ صورتمجلس و بازجویی متهم نیز به مانند برگ صورتمجلس و بازجویی شاکی از مطالب و عبارات غیر ضروری و غیر مرتبطی برخوردار بوده که حذف آن لازم به نظر می­رسد. از آنجا که متهم به مانند شاکی تمایل چندانی در پیگیری موضوع پرونده ندارد از این رو در اخذ اظهارات متهم و اطلاعات مربوط به او به ویژه نسبت به موضوع نشانی بایستی دقت بیشتری به عمل آید. همچنان که قبلاً به اهمیت این بخش به ظاهر ساده اما مهم و حساس اشاره گردید وجود نشانی دقیق و درست افراد در پرونده هر گونه تصمیم قاضی را که اراده نماید جامه عمل پوشانده و به مرحله اجراء درخواهد آورد، که این خود مبین نقش ویژه خاص این امر در احقاق حق و کاهش اطاله دادرسی و اجرای عدالت و پیشگیری در وقوع بسیاری از جرایم و معضلات و مصائب گریبانگیر مراجع قضایی و انتظامی است متهمینی که با استفاده از این فرصت از چنگال عدالت گریخته و موجبات تضییع حقوق شاکی و افراد جامعه را فراهم آورده­اند کم نیستند، از این روست که در هنگام بازجویی و اخذ اظهارات متهم بایستی دقت بیشتری معمول داشت، هر اندازه اطلاعات کامل و دقیق باشد ما را سریعتر و بهتر به سر منزل مقصود خواهد رساند.

بنابراین پس از حذف عناوین تاریخ، شماره و پیوست در صدر صفحه و کلمات دادخواهان و دادخوانده، خواسته، تاریخ، جزوه دان و پرونده در جدول مربوط و قید برگ صورتمجلس و بازجویی متهم در زیر آرم و ذکر مشخصات شعبه رسیدگی کننده، به موضوع صورتجلسه و پس از آن به سؤالات مربوطه با تصریح مقررات مورد نیاز و مهم پرداخته شود.

(48 ص33)

1 – نمونه فرم رایج برگ صورتمجلس و بازجویی از شاکی

برگ صورتمجلس و بازجویی از متهم

دادخواهان	دادخوانده	خواسته	تاریخ	جزوه دان	پرونده
			روز……………13
بتاریخ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. س – خود را معرفی نمایید و مفاد ماده و تبصره 125 اصلاحی قانون آیین دادرسی کیفری به شما تفهیم می­شود مواظب اظهارات خود باشید. ج -–نام ………………………..، فرزند………………………، نام خانوادگی…………………………، شهرت…………………………. سن……………………………، شغل و محل کار………………………………………………………………………………………………. باسواد/بیسواد، اهل………………………..، مقیم…………………، مذهب…………………….، تبعه ……………………………….. پیشینه محکومیت کیفری دارم/ ندارم، دارای عیال/ بدون شوهر و اولاد و از مفاد ماده و تبصره 125 اصلاحی آئین دادرسی کیفری مطلع شدم هر وقت اقامتگاه خود را تغییر دادم اطلاع می­دهم مواظب اظهارات خود هستم. س – ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

(شماره 48 ص 34)

2- نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی شاکی

برگ صورتمجلس و بازجوئی شاکی

شعبه رسیدگی کننده………………………….. شماره کلاسه پرونده………………………… صفحه………………..

به تاریخ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… س – «مفاد ماده ……………………قانون آیین دادرسی کیفری به شما تفهیم مواظب اظهارات خود باشید و خود را معرفی و نوع شغل و نشانی محل کار و اقامت خود را با ذکر شماره پلاک و کدپستی و تلفن بیان نمائید و چنانچه اقامتگاه و نشانی خود را تغییر دادید بلافاصله اطلاع دهید در غیر این صورت اوراق قضایی به نشانی اعلام و به منزله قانونی تلقی خواهد شد؟» ج- نام……………………….، نام­خانوادگی…………………..، نام پدر………………………………..، شهرت……………………….، متولد…………..، شماره ملی،…………………………… شماره­شناسنامه…………………………..، سواد……………………… شغل……………………………………………..، تأهل،………………..، دین ……………………….، مذهب…………………….. نام و نام خانوادگی وکیل ……………………………………………….. نشانی و تلفن محل کار…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… نشانی اقامتگاه و تلفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. از مقررات مزبور مطلع شدم و در صورت تغییر نشانی بلافاصله اطلاع می­دهم و مواظب اظهارات خود هستم س – آیا سابقه محکومیت کیفری دارید؟ در صورت داشتن سابقه نوع جرم و زمان و محل ارتکاب جرم و شعبه رسیدگی کننده بدوی را بیان دارید؟ ج – ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… س…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………امضاء، نام و نام­خانوادگی و سمت بازجو

(48 ص 35)

د – برگ صورتمجلس و بازجویی وکیل متهم

برگ صورتمجلس و بازجویی از وکیل متهم به مانند برگ صورتمجلس و بازجویی از وکیل شاکی است، با این تفاوت که در سؤال مربوط به عنوان موضوع شکایت اتهام موکل او تفهیم می­گردد. البته در مواقعی که جلسات رسیدگی وکلای اصحاب دعوا توأمان با موکلین خود برگزار می­شود نیازی به استفاده از چنین نمونه فرمهایی نمی­باشد و در ادامه صورتجلسه اولیه حسب مورد اظهارات آنان نیز درج می­گردد و در صورت حضور وکلا و موکلین آنان استفاده از نمونه فرم شاکی کفایت می­کند و می­توان اظهارات متهم را در نمونه فرم بازجویی از شاکی به نمونه فرم متهم ارجاع داد و نسبت به ادامه جلسه رسیدگی اقدام نمود و یا به طور کلی جلسه رسیدگی را در فرم مشترک مربوط به صفحه دوم برگ بازجویی آنان منعکس نمود.

(شماره 48 ص 36)

1- نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی از وکیل متهم

برگ صورتمجلس بازجوئی از وکیل متهم

شعبه رسیدگی کننده………………………….. شماره کلاسه پرونده………………………… صفحه………………..

به تاریخ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… س – «خود را معرفی و نوع وکالت و میزان وجه الوکاله و نشانی دفتر وکالت و مشخصات و نشانی موکل خود را بیان نمائید؟» ج- نام و نام­خانوادگی…………………..، نام پدر………………………………..، پایه……………………….، نوع وکالت…………..، میزان وجه الوکاله……………………………..، نشانی و تلفن دفتر وکالت…………………………………………………………………………………………………….. نام و نام خانوادگی و نشانی موکل…………………………………………………………………………………………………………………………………… نشانی اقامتگاه و تلفن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. س – ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ج – ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………………………………….امضاء، نام و نام­خانوادگی و سمت بازجو

(شماره 48 ص37)

2- نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی

برگ صورتمجلس بازجوئی

شعبه رسیدگی کننده………………………….. شماره کلاسه پرونده………………………… صفحه………………..

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………امضاء، نام و نام­خانوادگی و سمت بازجو

(48 ص38)

3 – نمونه فرم رایج برگ صورتمجلس و بازجویی

برگ صورتمجلس و بازجویی

دادخواهان	دادخوانده	خواسته	تاریخ	جزوه دان	پرونده
			روز……………13
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

(48 ص 39)

و – برگ صورتمجلس و بازجویی گواه یا مطلع

برگ صورتمجلس و بازجویی گواه یا مطلع نیز به مانند سایر برگ­های صورتمجلس و بازجویی شاکی و متهم از اصطلاحات و عناوین زائد مشابه و غیر کاربردی برخوردار است که پس از حذف تاریخ، شماره، پیوست و مندرجات جدول می­توان به گونه­ای فرم را تنظیم نمود تا از آن بتوان هم به منظور اخذ اظهارات شهود و هم مطلعین استفاده کرد.

قبل از شروع به تحقیق ضرورت دارد مشخصات و اطلاعات لازم از آنان به منظور احراز شرایط شهادت اخذ گردد. نام و نام خانوادگی، نام پدر، تاریخ تولد، نوع شغل، رابطه خویشی و کاری با اصحاب دعوا، میزان سواد، دین و مذهب، محل تولد و نشانی اقامتگاه و سابقه محکومیت کیفری و در صورت واجد سابقه نوع جرم، زمان و محل ارتکاب آن، میزان محکومیت و دادگاه صادر کننده حکم از جمله مواردی است که بایستی به آن پرداخت، احراز شرایط شهود یکی از مراحل مهم دادرسی و بررسی ادله است که با ایراد جرح و یا عدم احراز شرایط نیازمند انجام برخی از تحقیقات محسوس و غیر محسوس است علی ایحال پس از اخذ مشخصات و اطلاعات لازم و قبل از شروع به تحقیق بایستی مقررات و مجازات گواهی کذب به شهود و مطلعین تفهیم گردد تا از موضوع کاملاً آگاهی یابند و از عواقب آن مطلع گردند. همانطور که شهادت به حق در کشف حقیقت و اثبات حق مؤثر است و دارای ثواب و اجر معنوی است، گواهی کذب نیز مکافات اخروی و دینوی را در پی دارد و قبل از استماع شهود و مطلعین و احراز شرایط شهادت با اتیان سوگند آنان را به راستگویی ملتزم نمود تا در صورت استنکاف، شهادت آنان بدون اتیان سوگند استماع شود و یا در صورت عدم احراز شرایط شهود به منظور اطلاع بیشتر نسبت به اخذ اظهارات آنان اقدام نمود.

(48 ص40)

1 – نمونه فرم رایج گواه

برگ بازجویی و صورتمجلس

دادخواهان	دادخوانده	خواسته	تاریخ	جزوه دان	پرونده
			روز……………13
بتاریخ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. س – خود را معرفی نمایید و مقررات گواهی و مجازات گواهی دروغ به شما فهمانده می­شود هرگونه رابطه خویشی و خادم و مخدوم با …………………………………………………………… و…………………………………………………. دارید بگویید. ج – نام ……………………………… نام خانوادگی…………………………………. فرزند……………………………..سن …………. شغل…………………………………………………… از مقررات گواهی و مجازات دروغ مطلع شدم با طرفین رابطه خویشی و خادم و مخدومی دارم/ ندارم پیشینه محکومیت کیفری دارم/ کیفری ندارم. س – ملتزم به راستگویی…………………………….سوگند یاد کنید…………………………………………………………………. ج – ملتزم به راستگویی………………. خداوند متعال را در نظر گرفته سوگند یاد می­کنم جز براستی چیزی نگویم تمام حقایق را بیان نمایم. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

(48 ص41)

2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی گواه/مطلع

برگ صورتمجلس و بازجویی گواه/مطلع

شعبه رسیدگی کننده ……………………. شماره کلاسه پرونده ………………… صفحه…………

بتاریخ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. س – خود را به طور کامل معرفی نمایید ج – نام ………………………. نام خانوادگی…………………………………. نام پدر………………………..شهرت………….متولد………. شغل……………………………….. اهل………………………مقیم………….دین……………….مذهب………….. باسواد/بیسواد، سابقه در صورت داشتن محکومیت کیفری…………………….، نوع جرم، زمان، مکان ارتکاب آن، میزان محکومیت، شعبه صادر کننده حکم را بیان نمائید. س – مقررات گواهی و مجازات شهادت دروغ به شما تفهیم، هرگونه رابطه خویشی با نوع درجه قرابت و رابطه خادم و مخدومی با ………………………………………………دارید بیان نمایید؟ ج – از مقررات گواهی و مجازات دروغ مطلع شدم، رابطه………………………………………………………………………………………. س – ملتزم به راستگویی هستید سوگند یاد کنید که جز حقیقت مطلبی نگوئید و تمام حقایق را بیان دارید؟ ج 0 ملتزم به راستگویی هستم خداوند متعال را در نظر گرفته، سوگند یاد…………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………..امضاء، نام و نام خانوادگی و سمت بازجو

(48 ص43)

مبحث دوم: اصلاح و تنظیم اوراق احضار و جلب و اعلامیه

الف – برگ احضار شاکی

احضاریه یکی از مهمترین و حساس ترین اوراق قضایی است که در هنگام رسیدگی به پرونده صادر می­گردد. در زمان صدور برگ احضار به ویژه نسبت به مشتکی عنه یا متهم نه تنها بایستی دقت کافی را به عمل آورد و بدون دلیل در پرونده مبادرت به صدور این قبیل اوراق ننمود بلکه در چگونگی تنظیم آن هم بایستی توجه لازم را معمول داشت و با امعان نظر به نوع شکوائیه و بزه انتسابی و وضعیت پرونده دستورات مقتضی را صادر نمود تا متعاقب دستورات صادره نسبت به احضار مخاطب اقدام شود.

صدور برگ احضاریه شاکی صرفنظر از نواقص آن، صدور اخطاریه به جای احضاریه و استفاده از فرم برگ احضار متهم به جای برگ احضار شاکی، استعمال این قبیل اوراق به منظور احضار شهود و مطلعین و اصحاب دعوی و حتی دادستان یا نماینده او (48 ص 43) آنهم با مفاد و متن یکسان، در هر مرحله از دادرسی و توسط مراجع مختلف قضایی به چشم می­خورد و امری معمول و غیر قابل انکاری است که شایسته است با توجه به اهمیت موضوع فراخور شخصیت مخاطب و موقعیت پرونده دستورات مقتضی صادر و نسبت به تنظیم احضاریه مناسب مبادرت ورزید.

در احضار شاکی لازم است علاوه بر ذکر مشخصات و نشانی و تلفن محل کار و اقامتگاه قانونی، به حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی مربوط نیز اشاره شود تا در تفکیک و ارسال سریع و ابلاغ به موقع احضاریه کمک گردد. ذکر این نکته که «احضار به نشانی اعلامی سابقه ابلاغ دارد» به مأمور ابلاغ این امکان را خواهد داد که تلاش خود را در ابلاغ احضاریه به کار گیرد و او را به تکاپو وا دارد و با کمترین ابهام و تردید و بدون تحقیق و تفحص، از اعاده بلاابلاغ برگ احضار برحذر دارد و (48 ص44) برگ احضاریه نیز به مرجع احضار شونده اعاده نشود و به علت معلوم نبودن ابلاغ و یا عدم ابلاغ آن نیز روند رسیدگی را با مشکل مواجه و موجبات اطاله دادرسی را فراهم نماید.

(48 ص43)

ذکر شماره تلفن مأمور ابلاغ را ملزم می­نماید تا در صورت عدم شناسایی نشانی اعلامی از این طریق موضوع را پیگیری و نسبت به ابلاغ احضاریه اقدام نماید. محل حضور و مشخصات مرجع احضار کننده، موضوع شکایت، وقت حضور، علت حضور از دیگر موضوعاتی است که بایستی به آن پرداخته شود و در برگ احضار ذکر گردد و قسمت ملاحظات را هم به ذکر سایر دستورات لازم الذکر دیگر اختصاص داد. قید مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه در برگ احضار نیز ضروری به نظر می­رسد و این مزیت را دارد که مأمور را مکلف و محدود به ابلاغ احضاریه و اعاده آن به مرجع صادر کننده احضار و ضمیمه آن به پرونده به منظور ملاحظه به موقع قاضی رسیدگی کننده و اتخاذ تصمیم مقتضی می­کند. زیرا در صورت عدم تعیین ضرب الاجل، مأمورین ابلاغ این اختیار را خواهند داشت که در آخرین و واپسین لحظات وقت رسیدگی نسبت به ابلاغ احضاریه اقدام نمایند و چه بسا احضار شونده به لحاظ در مسافرت بودن و عدم آمادگی لازم فرصت حضور در جلسه را پیدا نکند .

(48 ص45) 1 – نمونه فرم برگ احضار شاکی

برگ احضار شاکی

شماره پرونده…………………… تاریخ…………………………

نام و نام خانوادگی و شهرت		………………………… نام پدر…………………. شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ		دارد 🞎 ندارد 🞎
حوزه کلانتری/ پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده و محل حضور
موضوع شکایت
وقت حضور
علت حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………….. مورخه………… طبق ماده………. قانون آیین دادرسی …………………………………………………….. به لحاظ…………………………………………………………………………………………………………….ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده			تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص46) 2 – نمونه فرم اصلاحی برگ احضار شاکی

برگ احضار شاکی

نام و نام خانوادگی
نام پدر
پیشه
محل اقامت
محل حضور
وقت حضور………………………………………. ساعت……………….روز……………..ماه…………… سال ……..13 امضاء احضار شونده: تاریخ رؤیت نام مأمور

(48 ص47)

ب- برگ احضار وکیل

وکیل شاکی یا مشتکی عنه از جایگاه علیحده­ای نسبت به سایر اصحاب دعوا برخوردار می­باشد. از این رو بایستی احضار او با برگ متفاوت از برگ­های احضار آنان صورت گیرد. احضار وکیل با برگ­های احضار اصحاب دعوا که امروزه موسوم و متداول است صحیح نبوده و در شأن وکلا نمی­باشد و هم مندرجات آن مطابقتی با موارد لازم الذکر وکیل مخاطب ندارد ذکر مشخصات وکیل با پایه و نشانی دفتر وکالت و زمان و مکان حضور، شماره پرونده موکل او و اینکه نیازی به حضور موکل در جلسه دادرسی می­باشد یا خیر از جمله موضوعاتی می­باشد که مناسب است در احضاریه وکیل ذکر شود و بخش ملاحظات را به هر گونه موضوع قابل ذکر اختصاص داد. به لحاظ علم و اطلاع وکیل از مقررات و اشراف وی بر ضوابط موجود نیازی به ذکر تذکرات قانونی نیست هر وکیلی بر این امر واقف است که در صورت تقارن وقت رسیدگی با اوقات رسیدگی دیگر پرونده­ها و هم عذر موجه دیگر مراتب را در فرجه قانونی به مرجع رسیدگی کننده اطلاع دهد بنابراین ذکر چنین مواردی صحیح به نظر نمی­رسد.

(48 ص48) 1 – نمونه فرم برگ احضار وکیل

برگ احضار وکیل

شماره پرونده………………………………… تاریخ …………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….پایه………………. نوع وکالت……………………
نشانی دفتر وکالت
حوزه کلانتری/ پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده ومحل حضور
وقت حضور
علت حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی ………………………………………………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص51)

ج – برگ احضار متهم

احضار متهم از جمله اقدامات حساس و مهمی است که در روند رسیدگی به پرونده صورت می­گیرد و بایستی دقت کافی و وافی به عمل آید تا بدون وجود دلیل اتهام احضار نشود و چنانچه مصلحت ایجاب نماید از ذکر نوع اتهام و نتیجه عدم حضور امتناع نمود.

صدور اخطاریه­هایی با مفاد و متن یکسان برای کلیه متهمان در هر مرحله از دادرسی و در مراجع مختلف قضایی و با عبارات مشابه و حتی متناقض صحیح به نظر نمی­رسد. نمونه فرم احضاریه­های چاپی خود گواهی بر این مدعاست که با مداقه و توجه لازم ایراد آن بر هیچ کس پوشیده نیست.

ذکر عبارات چاپی «اگر وکیل انتخاب نمودید معرفی نمایید و اگر هر کسی را به عنوان شهود قضیه دارید قبل از وقت مقرر معرفی نمائید تا احضار شوند. نتیجه عدم حضور جلب است و چنانچه در موعد مقرر حاضر نشوید دادگاه حکم غیابی صادر خواهد نمود و هرگاه عذر موجهی مطابق ماده 113 قانون آیین دادرسی کیفری داشته باشید به دادگاه اظهار نمایید.» در برگ احضار متهم جای بسی تأمل و تعمق است. اگرچه اصدار چنین احضاریه­­هایی برای بسیاری از متهمین با سابقه امر عادی تلقی می­گردد اما چنین اقدامی برای بسیاری از متهمان غیر قابل قبول و مشکل آفرین بوده و نسبت به هر یک از جملات مذکور احضار شونده را به تفکر و تکلف و حتی عکس العمل وا می­دارد.

ایرادات و اشکالات این قبیل برگهای احضار به چنین مواردی محدود نمی­گردد. اصدار چنین احضاریه­هایی از ناحیه دادسرا علاوه بر دادگاه و ارسال آن برای شاکی علاوه بر مشتکی عنه یکی دیگر از جمله ایراداتی است که در مراجع قضایی امری (48 ص51) رایج و مرسوم جلوه می­کند و برخی نیز از این حد پا به فراتر گذاشته و به منظور دفاع از کیفرخواست بدون اصلاح فرم موجود با همان عبارت «نتیجه عدم حضور جلب است» مبادرت به احضار دادستان یا نماینده او می­نمایند و از صدور چنین احضاریه­هایی برای دادستان فروگذار نمی­گردند. عبارت «اگر وکیل انتخاب نمودید معرفی نمائید» نیز از ایراد و اشکال اساسی برخوردار می­باشد هر چند انتخاب وکیل امر اختیاری است و امروزه با وضع و اصلاح قوانین می­رود تا وجهه اجباری به خود گیرد اما فی الواقع در اغلب جرایم اینگونه نیست و با وضع موجود نیز جرایمی که مستلزم مجازات مرگ و حبس ابد هستند حضور وکیل الزامی است و در صورت عدم معرفی از ناحیه متهم، دادگاه مکلف به تعیین وکیل تسخیری است و در جرایم منافی عفت این اختیار به متهم داده شده است تا از حضور یا معرفی وکیل امتناع ورزد. لیکن آنچه شایان ذکر است (48 ص52) استعمال جمله شرطیه است که حاکی از عدم علم و اطلاع مرجع رسیدگی کننده از چگونگی محتویات پرونده، به ویژه از حیث انتخاب یا عدم حضور یا معرفی وکیل در پرونده می­باشد که این موضوع زیبنده و شایسته دادگاه نیست. دادگاه بایستی با امعان نظر به محتویات پرونده و حضور یا عدم انتخاب وکیل و نوع اتهام و جرم انتسابی مبادرت به صدور دستور مقتضی نماید و با عنایت به تعیین وکیل حسب مورد دستور احضار وکیل یا متهم یا هر دو را صادر نماید و در صورت لزوم حضور وکیل با توجه به نوع اتهام اخطار لازم بر معرفی وکیل با قید ضرب الاجل مناسب صادر و انتخاب وکیل تسخیری از ناحیه دادگاه را در صورت عدم معرفی وکیل گوشزد کند و از آنجا که وفق تبصره 2 ماده 186 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 هرگاه متهم وکیل داشته باشد ابلاغ وقت دادرسی به وکیل کافی است مگر (48 ص 52) اینکه دادگاه حضور متهم را لازم بداند، چه بسا نیازی به حضور متهم در پرونده نباشد و جلسه اول رسیدگی دادگاه نیز برگزار شده باشد و تفهیم اتهام به متهم نیز صورت گرفته باشد و انتخاب وکیل نیز به این منظور تعیین شده باشد تا که خود متهم شخصاً حضور نیابد و نوع جرم و شخصیت متهم و دلایل وجود در پرونده نیز اقتضای حضور متهم را ننماید و یا نوع جرم و دلایل آن ضرورت صدور دستور دیگر و انتخاب وکیل تسخیری را ایجاب نماید که حسب مورد مستلزم صدور دستور خاص خود است.

نکته حائز اهمیت دیگر اینکه با وجود احیاء دادسرا در سراسر کشور کماکان به چاپ چنین احضاریه­ها اهتمام ورزیده و در جهت اصلاح و چاپ احضاریه­ای فراخور دادسرا و دادگاه اقدامی به عمل نیامده است و علی رغم سری و محرمانه بودن تحقیقات در مرحله دادسرا که در برخی از جرایم حتی با وجود معرفی وکیل از حضور در جلسات تحقیق ممانعت به عمل می­آید، (48 ص52) اصدار چنین احضاریه­هایی با چنین دستوراتی خود بر خلاف مفاد تبصره ماده 128 قانون آیین دادرسی تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 بوده و علاوه بر اینکه دادسرا فارغ از صدور چنین دستوراتی است دادگاه نیز بایستی با امعان نظر به موقعیت خود و محتویات پرونده و خصوصیات و شخصیت مشتکی عنه مبادرت به صدور دستور مقتضی نماید، چنانچه مرجع احضارکننده دادگاه اطفال باشد وفق ماده 220 قانون مزبور هنگام رسیدگی به جرائم اطفال دادگاه مکلف به احضار ولی یا سرپرست قانونی طفل می­باشد تا شخصاً در دادگاه حضور یابد یا برای او وکیل تعیین کند و چنانچه ولی یا سرپرست قانونی طفل اقدام به تعیین وکیل نماید و خود نیز حضور نیابد دادگاه برای طفل وکیل تسخیری تعیین کند. (48 ص 53) با این وجود دادگاه اطفال بایستی به صغیر و کبیر بودن متهم توجه و فراخور سن آنها دستور به احضار افراد را صارد ننماید و پر واضح است که مخاطب در برگ احضار در این قبیل موارد متفاوت است. همچنانکه در جرائم ضدامنیتی و موارد مذکور در تبصره 3 ماده سه قانون اصلاحی تشکیل
دادگاه­های عمومی و انقلاب مصوب 1381 به این نکته بایستی توجه نمود. عبارت «اگر هر کسی را به عنوان شهود قضیه دارید قبل از وقت مقرر معرفی نمائید تا احضار شوند» نیز خالی از اشکال نیست استفاده از چنین احضاریه­هایی با چنین عباراتی به ویژه از ناحیه دادگاه حاکی از عدم مطالعه پرونده و آگاهی از وجود یا عدم وجود شهود و حتی مطلع یا معرفی چنین افرادی است که این امر نیز شایسته دادگاه نیست و با وجود احیاء دادسراها صدور (48 ص 53) چنین احضاریه­هایی صحیح به نظر نمی­رسد. چراکه تحقیقات پرونده در مرحله دادسرا تکمیل و به دادگاه ارسال می­گردد و پس از ارجاع پرونده دادگاه بایستی با مطالعه آن از کم و کیف محتویات پرونده مطلع گردد و درصورت نقص تحقیقات وفق تبصره یک ماده 14 قانون اصلاحی تشکیل دادگاه­های عمومی و انقلاب مصوب 1381 عمل نماید و نسبت به مرتفع نمودن آن یا اعاده پرونده به منظور تکمیل تحقیقات مبادرت ورزد و درصورت معد تعیین وقت رسیدگی و با امعان نظر به چگونگی محتویات آن مبادرت به صدور دستور احضار افراد نماید. علی­ایحال استعمال عبارات شرطیه و یکسان برای کلیه پرونده­ها صحیح نبوده و شایسته است در صورت وجود شهود و حتی مطلع با توجه به مفاد تبصره 2 ماده 155 و مواد 148 و 149 قانون آیین دادرسی کیفری نسبت به احضار آنان اقدام گردد. ذکر عبارت متناقض «نتیجه عدم حضور جلب است و چنانچه در موعد مقرر حاضر نشوید دادگاه حکم غیابی صادر خواهد نمود» نیز از جمله موارد قابل ایراد در برگ موجود (48 ص53) احضار متهم است. چنانچه نتیجه عدم حضور در موعد مقرر جلب می­باشد نیازی به ذکر صدور حکم غیابی درصورت عدم حضور در موعد مقرر نیست و با فرض ایجاب چنین تصمیمی ذکر نتیجه عدم حضور جلب است مفهومی ندارد و چه بسیار متهمانی که به دلایلی از جمله فقر مالی به ویژه در جرائم موادمخدر که دادگاه و دادسرا در یک حوزه قضائی مستقر نیست منتظر جلب و اعزام آنها به دادگاه هستند و اصدار حکم غیابی بدون جلب با ذکر این نکته صحیح به نظر نمی­رسد. هرچند می­توان با قرار دادن حرف «یا» در بین دو جمله متناقض مذکور تا حدودی به تناقض موجود پایان بخشید و وجهه قانونی داد لیکن واقعیت امر حکایت از وجود ایراد و اشکالات فراوانی است، علی­رغم اینکه چنین احضاریه­هایی اختصاص به دادگاه قبل از احیاء دادسرا یا پرونده­های فاقد کیفرخواست دارد که برای اولین از طریق دادگاه احضار می­شوند و متهمین نیز از کبر سن برخوردار و واجد مسؤولیت کیفری می­باشند و تا به حال هم در جلسه دادگاه حضور نیافته و لایحه­ای نیز (48 ص54) ارسال نداشته­اند و مسلماً هم قرار تأمینی هم صادر نگردیده تا درصورت عدم حضور از طریق ضامن وی احضار گردد که با این وجود نیز مفاد احضاریه از نواقص و ایرادات غیرقابل اغماضی برخوردار است.

عبارت «هرگاه عذرموجهی مطابق ماده 113 آیین دادرسی کیفری داشته باشید به دادگاه اظهار نمائید» نیز خالی از ایراد و اشکال نیست.

هرچند مقید ننمودن اعلام عذرموجه به زمان و وقت خاص ایرادی اساسی است که بر خود قانون نیز وارد است و محدود نمودن اعلام عذرموجه به قبل از موعد مقرر با توجه به اینکه برخی از موارد ممکن است در آستانه موعد مقرر رخ دهد و تا مدتها پس از آن نیز استمرار داشته باشد و اعلام آن نیز در قبل و در زمان موعد مقرر مقدور نباشد قابل امعان­نظر است لیکن مطلب مهم و شایان توجه ارجاع عذرموجه به ماده 113 قانون آیین دادرسی کیفری منسوخ مصوب 1290 که اکنون در ماده 116 قانون آیین دادرسی دادگاه­های عمومی و انقلاب آزمایشی مصوب 1378 که دو بار موعد آن نیز تمدید شده (48 ص 54) است و قانون آیین دادرسی کیفری جدید نیز در شرف تصویب است و موارد عذر هیچ­گاه در ماده 113 قانون آیین دادرسی کیفری درحال اجراء وجود ندارد که جا داشت با بذل به این نکته و با صرف کمترین هزینه و زحمت پس از اصلاح قانون در کمترین زمان ممکن و در اولین تجدید چاپ آن اقدمات لازم در این باره به عمل می­آمد.

از دیگر اوراق احضار متهم «برگ احضار زندانی به دادگاه» است که به طور مجزا خطاب به فرماندهی محترم منطقه انتظامی و ریاست محترم زندان شهرستان و در چند نسخه تنظیم شده است، صرفنظر از اینکه چنین احضاریه­هایی اختصاص به دادگاه دارد و توسط دادسرا نیز استفاده می­شود مفاد آن نیز وفق ماده 235 آیین­نامه اصلاحی زندان­ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب 20/9/1384 با شرط اختصاص امکانات و پرسنل کافی اعزام زندانیان توسط پرسنل و مأمورین مستقر (48 ص 54) در زندان و وابسته به سازمان زندانها قابل اجرا است.

ایراد اساسی دیگری که در رویه­های قضائی نیز به چشم می­خورد و این امر نیز به صراحت در قانون ذکر نگردیده و تأکیدی برآن نشده است عدم ابلاغ احضاریه به متهمین بازداشت شده و بعضاً محکومان زندانی متهم، به اتهام دیگر است که چنین افرادی کمتر از موعد مقرر رسیدگی چه در دادگاه و چه دادسرا باخبر هستند و به منظور آمادگی جهت اعزام و دفاع احضاریه­ای به آنها ابلاغ نمی­شود که این امر برخلاف حقوق چنین متهمینی است که جا دارد با لحاظ موارد امنیتی در اعزام و بدرقه زندانیان به طرق مقتضی حسب نوع جرائم و خصوصیات متهمین و مراجع احضارکننده به این امر نیز توجه لازم به عمل آید و به نحوی احضارشوندگان از زمان اعزام خود در وقت مناسب مطلع گردند و مرجع اعزام کننده نیز به منظور (48 ص 55) نظارت دقیق بر اعزام مستقیم زندانیان به مرجع احضار کننده با قید تاریخ دقیق اعزام و اعاده آن وفق ماده 235 آیین نامه مزبور مبادرت به اعزام و اعاده زندانیان نماید و در صورت تحویل زندانی به منظور انجام تحقیقات طبق فرم مذکور در ماده مزبور نسبت به تحویل و تحول زندانی اقدام شود. بنابراین صدور احضاریه فراخور مراجع صادر کننده و شخص احضار شونده و اینکه شاکی و یا مشتکی عنه صغیر می­باشد یا کبیر، اصیل است یا وکیل و یا نماینده، دادستان است یا نماینده او و …بایستی متفاوت عمل کرد. توجه به اینکه احضاریه برای بار اول صورت گرفته است یا احضار به نشانی اعلامی سابقه ابلاغ (48 ص 55) دارد در چگونگی احضار آنها و حتی ابلاغ احضاریه توسط مأمورین مؤثر می­باشد. بدیهی است که با تنظیم صحیح و خوش خط احضاریه­ها و ذکر دقیق دستور جهت ابلاغ مناسب آن از اعاده بلاابلاغ احضاریه­ها و تجدید وقت رسیدگی و در نتیجه اطاله دادرسی مفید و مؤثر است و چه بسا عدم ابلاغ احضاریه­ای که نتیجتاً عدم حضور و اخذ اظهارات احضار شونده را در پی دارد روند رسیدگی را تغییر و ماهیت دعوا را منقلب کند و منجر به صدور احکام من غیر حقی گردد که نارضایتی افراد را در پی داشته باشد که تبعات سوء چنین آرایی نیز بر هیچ کس پوشیده نیست و پر واضح است که هرگونه اقدام مناسب در ابلاغ صحیح اوراق گامی مؤثر و مفیدی در تسریع دادرسی، احقاق حق، اجرای عدالت و مختومه شدن پرونده­ها خواهد بود.

(48 ص56) نمونه برگ رایج احضار متهم

تاریخ:………………..

شماره: …………….

پیوست: …………..

دادگاه عمومی شعبه….

برگ احضار

نام……………………………………………. نام خانوادگی……………………………………………………… نام پدر……………………………………………

شغل و شهرت……………………………….

محل اقامت……………………………..

موضوع اتهام………………………..

محل حضور……………………….

وقت حضور……………………………

محل امضاء احضار شونده………………………..

اگر وکیل انتخاب نمودید معرفی نمایید و اگر هم کسی را به عنوان شهود قضیه دارید قبل از وقت مقرر معرفی نمایید تا احضار شوند. نتیجه عدم حضور جلب است و چنانچه در موعد مقرر حاضر نشوید دادگاه حکم غیابی صادر خواهد نمود و هرگاه عذر موجهی مطابق ماده (113) آیین دادرسی کیفری داشته باشید به دادگاه احضار نمایید.

(48 ص56) نمونه برگ احضار متهم

برگ احضار متهم

شماره پرونده…………………….. تاریخ ……………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده و محل حضور
وقت حضور
علت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص49)

د – برگ احضار شاهد و مطلع

از آنجا که شاهد و مطلع سمتی به عنوان اصحاب دعوا نداشته و صدور رأی برائت و محکومیت تأثیر چندانی به حال آنها ندارد لذا نحوه احضار آنها بایستی فرق داشته و متفاوت از طرفین دعوا باشد.

نقش ویژه شاهد و مطلع در احراز واقعیت و کشف حقیقت بر هیچ کس پوشیده نیست، این امر خود در به سرانجام رساندن پرونده و ختم دادرسی نقش بسزایی ایفا می­کند و به همین دلیل شأن او نیز در هنگام احضار بایستی رعایت گردد و احضار (48 ص 49) آنها در برگ احضار شاکی یا اخطاریه صحیح به نظر نمی­رسد. احضار شاهد یا مطلع نه به مانند شاکی در صورت عدم حضور در مواقع احضار صرفنظر از مواردی که شاکی در جایگاه شاهد و مطلق نیز قرار می­گیرد و به خاطر در مقام مدعی بودن و تمایل به پیگیری پرونده دارد از ضمانت اجرایی برخوردار و جلب او امکان پذیر می­باشد و نه به مانند متهم پس از یکبار احضار و عدم حضور بدون عذر موجه جز در موارد ضروری در تحقیقات و معاینه محلی و موضوع جرایم امنیتی و نظم عمومی جلب می­شود بلکه با دو بار احضار و عدم حضور بدون عذر موجه جلب او امکان پذیر است هر چند استنکاف از گواهی یا ادای شهادت او در این موقعیت قابل تعمق و تأمل است و تشریفات چند بار احضار او نیز در اطاله دادرسی بی­تأثیر نیست.

(48 ص 49) بنابراین با امعان نظر به جایگاه ویژه شاهد و مطلع در رسیدگی بایستی برگ احضار متناسب آنها نیز تهیه و به کار گرفته شود. چنانچه شاهد از نیروهای مسلح می­باشد از طریق فرمانده یا رئیس مطلع یا شاهد بایستی احضار گردد و فاصله بین ابلاغ احضاریه و موعد حضور حداقل سه روز نباید کمتر باشد. و در متن احضاریه لازم است علاوه بر اشاره به مشخصات شاهد و یا مطلع و زمان، مکان و علت حضور و موضوع شهادت، ضرورت دارد به منظور آمادگی لازم در ادای شهادت و اتیان سوگند از هر حیث تذکر لازم داده شود و در بار اول احضار از ذکر نتیجه عدم حضور خودداری گردد بدیهی است اشاره به هر یک از نکات فوق نقش مهمی در فرآیند دادرسی داشته و می­تواند زمینه رسیدگی بهینه و سریع آن را فراهم نماید.

(48ص50) 1 – نمونه فرم برگ احضار شاهد و مطلع

برگ احضار شاهد/ مطلع

شماره پرونده …………………………… تاریخ………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	نام پدر شغل
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
حوزه کلانتری/ پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده و محل حضور
وقت حضور
علت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص61)

گفتار دوم: برگ احضار دادستان، ضامن، خبره و کارشناس

الف – برگ دعوت دادستان به جلسه دادرسی (دعوت نامه)

نقش دادسرا و در رأس آن دادستان در رسیدگی به پرونده از حیث کشف جرم و تعقیب مجرم و تحقیق موضوع و تدارک و تمهیدات لازم به سرانجام رساندن پرونده و آخر الامر اجرای مجازات و محکومیت که همانا احقاق حق و اجرای عدالت است بر هیچ کس پوشیده نیست.

امروزه در کشور ما بر خلاف برخی از کشورهای جهان که دادستان عضوی از قوه مجریه محسوب می­شود، نهاد دادسرا به عنوان قطب مقتدر دستگاه قضایی عهده دار وظیفه بسیار خطیر و سنگینی است و اخیراً نیز حسب قانون اصلاحی تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب 1381 دایره اقتدار و اختیارات دادستان به مراتب گسترش یافته، تا حدودی که ابتکار عمل فرآیند دادرسی را در دست گرفته و نقش خاصی در رسیدگی به پرونده­ها و حضور در جلسات دادرسی محاکم ایفا می­کند و بر خلاف سمت سایر اشخاص پرونده که امکان تشکیل جلسه رسیدگی و تصمیم گیری وجود دارد قانوناً عدم (48 ص 61) شرکت دادستان یا نماینده او اعتبار جلسات رسیدگی را ساقط و هرگونه اتخاذ تصمیم و اصدار رأی را نیز فاقد وجاهت قانونی می­داند.

بنابراین شایسته است با امعان نظر به شأن و منزلت دادستان و نماینده او به جای اصدار اخطاریه و احضاریه از دعوت نامه استفاده و از بکارگیری اوراقی با این سبق و سیاق خودداری شود.

به منظور انتخاب مناسب و معرفی نماینده توسط دادستان یا جانشین او و در نظر گرفتن تخصص و تجربه آنان و اشراف کامل به موضوع پرونده و دفاع مؤثر و بهینه از کیفرخواست صادره، در دعوت نامه به مشخصات متهم یا متهمین پرونده و نوع اتهام و شعبه صادر کننده قرار مجرمیت که بعضاً ممکن است توسط دادسرای حوزه قضایی خارج از دادگاه رسیدگی کننده صادر شود اشاره گردد.

و در پایان دعوت نامه، جای مناسبی جهت ثبت تاریخ ابلاغ موضوع به دفتر دادسرا اختصاص یابد و در قسمت ذیل آن نیز محلی به منظور سهولت به موقع امر ابلاغ به نماینده در غالب دستوری از ناحیه مسؤول دادسرا قید گردد.

(48 ص62) 1 – نمونه برگ دعوت نامه دادستان یا نماینده او

تاریخ: ……….. شماره: ……….. پیوست:……….. «دعوت نامه» نظر به وقت مقرر رسیدگی ساعت………………. مورخه…………………… پرونده کلاسه ………………… و لزوم حضور نماینده آن دادسرا در جلسه دادرسی به منظور دفاع از کیفرخواست شماره ………………….مورخه……………………… موضوع قرار مجرمیت شماره ……………….. مورخه …………………. صادره از شعبه …………………………….. دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان………………………….. علیه آقای/ خانم………………….. فرزند………………………. دایر بر …………………………….. دعوت می­شود شخصاً یا با معرفی نماینده در جلسه شرکت فرمائید. ………………….. شعبه……………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. در ساعت……………….. مورخه……………. به ……………..دادسرای عمومی و انقلاب …………………… ابلاغ گردید. امضاء………………… دادسرای عمومی و انقلاب………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………… به عنوان نماینده شرکت فرمایید …………………… دادسرای عمومی و انقلاب ………………..

(48 ص63)

ب – برگ احضار ضامن

احضار ضامن متهم یا محکوم علیه اعم از وثیقه گذار و کفیل نیز احضاریه و تذکرات خاص خود را می­طلبد. احضار چنین افرادی در برگ احضاریه یا احضار متهم یا شاکی علاوه بر لزوم اصلاح برخی از موضوعات آن که بعضاً نیز فراموش می­شود و وقت مفید کارمندان را نیز مصروف خود می­کند پسندیده نیست. تهیه برگ احضار کفیل وثیقه گذار وتذکرات مورد لزوم قانونی که از جمله علل و موارد نقض دستورات ضبط وثیقه و اخذ وجه الکفاله و آراء صادره می­باشد از ضروریات محسوب و شایسته است پس از تصویب قانون آیین دادرسی جدید با درج مواد قانونی و تذکرات مربوط فرم­های مورد پذیرش تکمیل و به چاپ برسند.

(48ص64) 1 – نمونه برگ احضار ضامن

برگ احضار ضامن

شماره پرونده …………………………… تاریخ………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده و محل حضور
علت حضور
وقت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص65)

ج – برگ احضار خبره یا کارشناس

احضار اهل خبره یا کارشناس نیز شرایط خاص خود را دارد و در جرایم امنیتی و خلاف نظام عمومی با دیگر جرایم متفاوت است. در چنین جرایمی در صورت عدم عذر موجه در زمان احضار و اینکه کس دیگری نیز وجود نداشته باشد تا امر کارشناسی را انجام دهد و من به الکفاله نباشد نتیجه عدم حضور جلب خواهد بود. هر چند در سایر جرایم نه تنها چنین ضمانت اجرایی وجود ندارد بلکه حتی به مانند کارشناسان رسمی از مقررات انتظامی خاص خود نیز برخوردار نبوده که این امر خود از جمله موارد اطاله دادرسی در رسیدگی به پرونده­ها محسوب می­گردد.

(48ص66) 1 – نمونه برگ احضار خبره/ کارشناس

برگ احضار خبره/ کارشناس

شماره پرونده …………………………… تاریخ………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده و محل حضور
وقت حضور
علت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص67)

گفتار سوم: برگ احضار محکوم له، محکوم علیه؛ اعلامیه و برگ جلب

الف – احضار محکوم له

احضار محکوم له نیز از طریق سایر اوراق صحیح به نظر نمی­رسد. موقعیت، نحوه و علت حضور شاکی با دیگر افراد و محکوم علیه فرق می­کند و چگونگی او با زمانی که در سمت شاکی بوده متفاوت است. احضار محکوم له به منظور اجرای دادنامه و یا نحوه پرداخت «محکوم به» برگ احضار و تذکرات خاص خود را اقتضاء می­کند. چه بسا به لحاظ عدم تذکر صحیح به موقع قانونی پرونده را مدت­ها بلاتکلیف در جریان بگذارد و در صورت تذکر لازم قانونی حتی در صورت عدم حضور او پرونده از آمار کسر و به بایگانی راکد منتقل شود. بسیاری از پرونده­های مطروحه در دوایر اجرای احکام اعم از کیفری و حقوقی پرونده­های موضوع «محکوم به» و خسارات مالی است که محکوم له تمایل به آنها ندارد و سال­ها این قبیل پرونده­ها بلاتکلیف و حتی بعضاً نشانی از آنها نیز در دست نمی­باشد که به نظر می­رسد چنین پرونده­هایی پس از تذکرات لازم به بایگانی راکد منتقل و در صورت تمایل محکوم له مجدداً مطالبه و اجرا گردند.

(48 ص68) ا- نمونه برگ احضار محکوم له

برگ احضار محکوم له

شماره پرونده …………………………… تاریخ………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی
مرجع احضار کننده و محل حضور
وقت حضور
علت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص69)

ب – احضار محکوم علیه

احضار محکوم علیه نیز وضعیت خاص خود را دارد. در مواردی که بدواً جلب محکوم علیه اقتضا
نمی­کند شایسته است به منظور آمادگی محکوم علیه ابتداء نسبت به احضار او اقدام گردد و تذکرات لازم نیز داده شود هر چند امروزه استفاده از تلفن و پیام کوتاه تلفن همراه و سایر وسایل ارتباطی در اغلب موارد مفید و کارساز است و اجرای حکم را سرعت می­بخشد و وسیله مهمی برای مختومه نمودن پرونده­ها و حفظ حرمت و کرامت محکومان محسوب می­­شود چرا که حضور مأموران ابلاغ و جلب محکومان در محله و کوچه و برزن افراد در این قبیل موارد بازتاب خاص خود را دارد بعضاً وضعیت موجود (48 ص 69) باعث می­شود که مجرم چند برابر جرم ارتکابی مجازات تحمل کند و گروه کثیری از محکومان به خاطر عدم حضور مأمور در محل اقامت او با صرف تماس تلفنی سریعاً خود را به اجرای احکام رسانده و در اجرای حکم پیش قدم می­شوند. بنابراین وسیله علاوه بر صرفه جویی در وقت و امکانات و بهره­گیری مأمورین ابلاغ و … شأن محکومان حفظ و از سایر تبعات حضور مأمور در مرئی و منظر اهالی محل پیشگیری به عمل می­آید هر چند چنین احضار نمودن­ها را قانونگذار جنبه قانونی به آن نداده است که ضرورت دارد این قبیل موارد را نیز با اطمینان از برقراری تماس جلوه قانونی به آن بخشد و ضمانت اجرایی خاصی برای ملزم نمودن چنین محکومان و حتی محکوم له پرونده­ها قرار دهد.

(48ص70) 1 – نمونه برگ احضار محکوم علیه

برگ احضار محکوم علیه

شماره پرونده …………………………… تاریخ………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
مرجع احضار کننده و محل حضور
حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی
وقت حضور
علت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
نام و نام خانوادگی و امضاء/ اثر انگشت ابلاغ شونده		تاریخ، نام و نام خانوادگی، درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص71) 1 – نمونه فرم رایج

تاریخ: ………..13 شماره: ……….. پیوست:……….. بسمه تعالی اعلامیه نام و مشخصات طرفین دعوی خواهان……………….. خوانده…………….. به آقای/خانم……………………….. فرزند………………. ساکن………………………………………….. خواهان/خوانده پرونده کلاسه…………………….. شعبه………………………. دادگاه/ اجرای احکام…………………………………………… اعلام می­شود که چون وقت دادرسی پرونده مزبور برای روز…………………………… ماه…………. سال………….13 ساعت…………… تعیین گردیده است اینجانب……………… مأمور ابلاغ جهت تسلیم برگ……………………………………………………………… به شما به نشانی فوق مراجعه کردم لیکن کسی از بستگان و خادمین و یا …………………………………………………………………………………………………….در محل حاضر نبود/ ورقه را قبول نکرد بنابراین ضمن ابلاغ وقت به شما متذکر می­شود که می­توانید برای دریافت برگ مذکور به دفتر مرجع قضایی یادشده فوق مراجعه نمایید. ساعت………………. روز………………..ماه……………….. سال ……….13 امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص71)

ج – برگ اعلامیه

اعلامیه از جمله اوراقی است که بیشتر در پرونده­های حقوقی معمول و کاربرد دارد. الصاق این برگ در مواقعی صورت می­گیرد که خوانده یا یکی از بستگان یا خادمان او که سن و وضعیت ظاهری آنان برای تمیز اهمیت اوراق کافی باشد در محل نباشند یا از گرفتن اخطاریه استنکاف کنند با این وجود مأمور ابلاع این موضوع را در نسخ اخطاریه قید نموده و نسخه دوم را به نشانی تعیین شده الصاق می­کند و برگ اول را با سایر اوراق دعوا عودت می­دهد در این صورت خوانده می­تواند تا جلسه رسیدگی به دفتر دادگاه مراجعه و با دادن رسید، اوراق مربوطه را دریافت نماید. لیکن در امور کیفری نیاز به احتیاط بیشتری دارد هر چند به صراحت در قانون آیین دادرسی کیفری به چنین امری اشاره نشده و در مواقع سکوت و اجمال بایستی به قانون آیین دادرسی مدنی رجوع شود اما به لحاظ اهمیت فوق العاده امر و حساسیت بالای این امر شایسته است (48 ص 71) در این زمینه دقت بیشتری صورت گیرد چرا که اعلامیه احضاریه متهمین یا دادنامه محکومین به جرایم به ویژه موضوع مفاسد اخلاقی و اجتماعی بر در و دیوار نشانی اعلامی و در مرئی و منظر عابرین و رهگذران نه تنها از نظر اخلاقی صحیح نبوده بلکه حتی می­تواند مصداق اشاعه فحشا نیز به خود گیرد که حق این است در زمان اقتضاء اعلامیه و حتی در مواقع احضار نسبت به ذکر نوع اتهام در احضاریه خودداری و در ابلاغ آراء نیز تنها به ذکر شماره دادنامه اکتفا شود و ابلاغ مفاد دادنامه و تحویل آن را به زمان حضور در دفتر شعبه موکول و به گونه­ای مراتب اعلامیه گردد که هم شأن و کرامت انسانی اشخاص حفظ گردد و هم متهم و یا محکوم نسبت به موضوع اطلاع کافی کسب و ارشاد و راهنمایی شود علی ایحال نمونه فرم اعلامیه موجود که از مضامین حقوقی برخوردار است و در امور کیفری نیز به کار گرفته می­شود خالی از ایراد و اشکال نیست و ضرورت دارد که بازنگری و اصلاح مقتضی معمول و توجه ویژه­ای معطوف داشت.

(48 ص73) 1 – نمونه برگ اعلامیه

اعلامیه

شماره پرونده…………………… تاریخ……………………….

بدینوسیله به آقای/ خانم……………………………………. فرزند………………………. به لحاظ اینکه در ساعت……………. مورخه ……………………… به منظور ابلاغ احضاریه به نشانی واقع در ………………………………………………………. مراجعه و در محل حضور نداشتید/ بستگان شما از قبول احضاریه خودداری نمودند. به عنوان شاکی/ محکوم له – متهم / محکوم علیه کلاسه پرونده کیفری فوق اعلام می­گردد تا در ساعت……………………مورخه…………..در ……………………………………………………………………. حاضر شوید. نام و نام خانوادگی و درجه و امضاء مأمور ابلاغ

(48 ص74)

د – برگ جلب

برگ جلب وضعیتی حساس و متفاوت از اوراق احضار دارد هر چند مضمون برگ جلب به مانند برگ احضار است لیکن فرصت حضور و اقدام متهم یا محکوم علیه و یا شاهد و مطلع و خبره در مقایسه با برگ احضار وجود ندارد و پس از ابلاغ برگ جلب در صورت امتناع تحت الحفظ مأمورین به مرجع مربوطه اعزام می­گردد در نمونه برگ جلب­های متداول ایرادات قابل ملاحظه­ای مشهود و ملموس است که نیازمند اصلاح و بازنگری است به فرض مثال علت احضار که در برگ احضار از جمله ضروریات محسوب می­شود در برگ جلب اشاره شده است که بایستی به این نکته اشاره گردد. زیرا مجلوب در صورت آگاهی از علت جلب که بعضاً عدم علم و اطلاع از مقررات قانونی به ویژه نسبت به اعلام نشانی و یا دارای محکومیت­های متعدد و … می­تواند تمهیدات لازم در این باره علی الخصوص در پرداخت محکوم به به منظور اجرای حکم و …. به عمل آورد که متأسفانه به این نکته مهم پرداخته نشده است و چنانچه ذکر علت جلب به مصلحت نباشد می­توان به این امر (48 ص 74) اشاره نکرد. در برگ جلب بدواً جلب صورت نمی­گیرد در ابتدا مأمور ابلاغ بایستی مجلوب را دعوت نماید تا با او به نزد قاضی حاضر شود چنانچه نسبت به این امر استنکاف نماید او را جلب و تحت الحفظ به مرجع قضایی تسلیم می­کند، در واقع نتیجه عدم حضور در مواقع امتناع از حضور یا جلب و یا صدور حکم دستگیری با اذن ورود در شب یا روز بر خلاف برگ احضار بایستی به امضاء قاضی باشد و در صورت ضرورت می­تواند در اختیار شاکی پرونده قرار دهد تا با معرفی او ضابطین متهم را جلب و تحویل مرجع قضایی نمایند. چنین جلبی که امروزه به جلب سیار مشهور است می­توان در قسمت ملاحظات به ذکر این نکته پرداخت. شیوه ابلاغ برگ جلب نیز بر خلاف فرم موجود که به رؤیت آن اکتفا گردیده با برگ احضار متفاوت است و حتی بایستی به مخاطب و مجلوب ابلاغ شود در صورت عدم امکان و بدون ابلاغ به بستگان او و عدم اعلامیه آن اعاده نماید و چنانچه نیاز به آمادگی ویژه به منظور رعایت نکات ایمنی و حفاظتی در مواقع جلب محکومان مسلح و خطرناک می­باشد تذکرات لازم قید گردد.

(48ص76) 1 – نمونه فرم رایج

بسمه تعالی

تاریخ: …..

شماره:……

پیوست:…..

(برگ جلب)

نام	نام خانوادگی
نام پدر
شغل
محل اقامت
محل حضور
وقت حضور………………………………ساعت……………………… روز………………….. ماه…………………………13 امضاء جلب شونده تاریخ رؤیت نام مأمور

(48 ص77)

تاریخ: ……….. شماره: ……….. پیوست:……….. از: شعبه ……………… به : ……………….. موضوع: برگ جلب سلام علیکم تعداد………………. برگ جلب به نام……………………………………………………………..به پیوست ارسال می­گردد دستور فرمایید ظرف موعد مقرر نسبت به انجام مفاد آن اقدام و نتیجه را به این شعبه اعلام دارند. ………………….. شعبه ………………………….

(48ص75) 1 – نمونه فرم برگ جلب

برگ جلب

شماره پرونده …………………………… تاریخ………………..

نام و نام خانوادگی و شهرت	…………………….. نام پدر……………….شغل…………………………………….
نشانی و تلفن محل کار
نشانی و تلفن اقامتگاه قانونی
نشانی سابقه ابلاغ	دارد 🞎 ندارد🞎
مرجع احضار کننده و محل حضور
حوزه کلانتری یا پاسگاه قضایی
وقت حضور
علت حضور
نتیجه عدم حضور
ملاحظات: امضاء مهر و سمت صادر کننده
مهلت ابلاغ و اعاده احضاریه
وضعیت ابلاغ : در ساعت…………… مورخه………………..طبق ماده ……………… قانون آیین دادرسی …………………… به لحاظ……………………………………………………………………………………………. ابلاغ گردید/ اعلامیه شد.

مبحث سوم: ضرورت اصلاح نوع کاغذهای مورد استفاده در فرم­ها و اوراق قضایی:

گفتار اول: استفاده از کاغذ استاندارد

نوع کاغذ در کیفیت تحریر، دوام و… تأثیر زیادی دارد. تهیه بهترین کاغذ برای اوراق پرونده از ایجاد مشکلاتی مثل کهنگی، ساییدگی، تغییر کیفیت خط و تحریف در پرونده جلوگیری به عمل می­آورد. این موضوع در پرونده­های قدیمی دیده می­شود. قاضی برای درک نوشته­های گنگ و تعارض آن با سایر اسناد، تحقیقات پیچیده و اغلب بی­فایده انجام می­دهد و چه بسا اگر مطالب آن روی کاغذ استاندارد نوشته می­شد موجب تغییر خطوط نمی­شد و دادرس سریع­تر می­توانست دادرسی را به مرحلۀ نهایی برساند اگر بدانیم که اسناد پرونده نوعاً از جمله اسناد رسمی بوده و مکرر استفاده خواهند شد بیشتر به این موضوع توجه می­کنیم و همچون اسناد رسمی به آنها بها می­دهیم.

گفتار دوم: تقسیم­بندی نوع کاغذ با توجه به نوع استفاده

برای هر دستور اداری یا قضایی، لایحه، نظریه کارشناسی و… باید کاغذ مخصوص با اندازه و رنگ مشخص وجود داشته باشد. مثلاً اگر رنگ دادنامه قطعی مرحله بدوی، تجدیدنظر و فرجام به ترتیب سبز، سفید و قرمز باشد خواندن پرونده جذاب­تر است. همچنین اگر لوایح اصحاب دعوی و نظریات کارشناسان در اندازه­های خاص و با رنگ ویژه­ای باشد در درک مطالب پرونده مؤثرتر است. قاضی یا شخص دیگر هنگام مطالعه موضوع از پرونده می­تواند با کمترین وقت به مقصود خود دست یابد و بی­دلیل وقت خود را صرف تمام اوراق نکند. محل ابطال تمبر دادرسی نیز باید مشخص باشد تا در موقع محاسبه هزینه دادرسی راحت­تر اقدام شود. نباید پرونده را انباری تصور کنیم که در آن هر نوع کاغذ با هر اندازه وارد شود بلکه باید آن را گنجینه­ای تصور کنیم که جای آن جز گنج چیز دیگری نیست.

(شماره 55 ص3)

مبحث چهارم: عدم جایگزینی فرم­های جدید:

در رابطه با استفاده از فرم­های جدید و استاندارد شده در جریان دادرسی (بند ب از دستورالعمل شماره دو طرح جامع رفع اطاله دادرسی) گرچه فرم­های جدید در گذشته چاپ شده و در برخی از پرونده­ها به صورت موردی استفاده شده و در برخی از پرونده­ها از فرم­های قدیمی استفاده می­گردد که با بررسی­های انجام شده علت این امر چاپ فرم­های قدیم به میزان انبوه بوده است.

راهکار: جمع آوری فرم­های قدیم و استفاده از فرم­های جدید

کلیه فرم­های قدیم که در دفاتر کل، صندوق، چاپخانه، واحد عریضه­نویسان ـ کیوسک ویژه فروش اوراق قضایی جمع­آوری و من بعد از فرم­های جدید استفاده شود. با ارسال نمونه­هایی از فرم­های جدید به عنوان کلیه حوزه­های قضایی استان ابلاغ گردد من بعد از نمونه فرم­های جدید استفاده و کلیه اوراق و فرم­های قدیم جمع­­آوری و به انباری دادگستری استان عودت داده شود و از استفاده از فرم­های قدیم اکیداً خودداری شود.