فهرست مطالب
پلان اطاله دادرسی و راهکارهای جلوگیری از آن
دیباچه
فصل مقدماتی: اطاله دادرسی به طور کلی
مبحث نخست: تعریف اطاله دادرسی
گفتار نخست: تعریف لغوی اطاله و دادرسی
الف – اطاله
ب – دادرسی
گفتار دوم: تعریف حقوقی اطاله و دادرسی
الف – اطاله
ب – دادرسی
مبحث دوم: تاریخچه اطاله (سابقه تاریخی اطاله) و مبانی ضرورت رفع اطاله
گفتار نخست: تاریخچه اطاله
الف: قبل از انقلاب
ب : بعد از انقلاب
گفتار دوم: مبانی دینی و عقلی ضرورت رفع اطاله
الف: مبانی دینی
ب : مبانی عقلی
گفتار سوم: مبانی قانونی ضرورت رفع اطاله
الف: در امور حقوقی
ب: در امور کیفری
مبحث سوم: آثار اطاله دادرسی
گفتار نخست: آثار درون سازمانی اطاله
الف: آثار وارده بر عوامل انسانی
ب : آثار وارده بر تصمیمات (آراء) و اهداف مراجع قضایی
ج : آثار مالی
گفتار دوم: آثار برون سازمانی اطاله
الف: آثار مربوط به اصحاب دعوا
ب : آثار مالی
ج : تقویت کارچاقکنان
گفتار سوم: آثار و تبعات عمومی اطاله
الف: آثار اجتماعی
ب – آثار فردی
ج : آثار اطاله دادرسی در افکار عمومی
گفتار چهارم: آثار و تبعات حاصل از اطاله دادرسی در امور کیفری و حقوقی
الف: آثار و تبعات حاصل از اطاله دادرسی در امور کیفری
1 – آثار منفی
2 – آثار مثبت
ب : آثار و تبعات حاصل از اطاله دادرسی در امور کیفری
1 – نسبت به جامعه
2 – نسبت به مجرم
3 – نسبت به مجنی علیه
ج : آثار اطاله دادرسی در اجرای احکام و امور حقوقی
1 – اثر اطاله دادرسی در اجرای احکام
2 – اثر اطاله دادرسی در امور حقوقی
3 – آثار روانی اطاله دادرسی (سایرموارد)
بخش اول: علل اطاله دادرسی
فصل نخست: علل منتسب به قانون
مبحث نخست: علل ناشی از کیفیت قانونگذاری و مراجع آن
گفتار نخست: علل ناشی از کیفیت قانونگذاری
الف: عدم رعایت دقیق فنون قانونگذاری و مشکلات ناشی از آن
1 – مشکل یافتن و استخراج مقررات قانونی
2 – عدم رعایت مراحل مقدماتی در تدوین قوانین به طور کامل
3 – عدم اطلاع رسانی در مرحله مطالعات مقدماتی پیش نویس تدوین قوانین
4 – مشکلات مطرح در تهیه متن قانونی ناشی از عدم رعایت فنون قانونگذاری
ب – عدم تصویب قوانین جامع و پایدار (عدم جامعیت قوانین و وجود خلاء قانونی)
ج – توسعه دامنه جرم انگاریها ناشی از کیفیت غلط قانونگذاری
د – تصویب عناوین جدید جزایی و مکانیزمهای کیفری برای ناهنجاریهای جزیی و
امور مالی
هـ – عدم توجه به ظرفیتها در تصویب قوانین
و – فقدان سیاست جنایی خاص در تصویب قوانین
ی – عدم ثبات قانونگذار و آشفتگی در وضع قوانین
گفتار دوم: علل ناشی از مراجع قانونگذاری
الف – مشکلات ناشی از تعدد مراجع تقنین
ب – عدم کارشناسی لازم و جامع در مراجع قانونگذاری و اعمال قانونگذاری و اعمال دیدگاههای
جنایی و سیاسی در آن
ج – افزایش مراجع اختصاصی
د – عدم توجه به تدوین و گردآوری علمی قوانین
هـ – جهات ضرورت تدوین و گردآوری قوانین
1 – کثرت متنهای قانونی و بی اطلاعی از قوانین
2 – گردآوری قوانین توسط تدوین کنندگان فاقد سمت رسمی از طرف دولت
3 – پیچیدگی قوانین و تداخل مسؤولیتهای ادارات و سردرگمی ارباب رجوع
و – آشفتگی در وضع قوانین
گفتار سوم : علل ناشی از قوانین
الف – تورم قوانین و مقرارت (کثرت و تنوع قوانین حتی در امر واحد)
ب – جرم انگاری بیش از حد بدون لحاظ سیاستهای کلان کیفری
ج – وجود قوانین و مقررات متروک و منسوخ
د – وجود قوانینی که موجب افزایش پروندههای محاکم است (وجود قوانین زمینه ساز طرح
دعاوی و شکایات متعدد)
ذ – قوانینی که موجب کندی یا توقف دادرسی است
ر – نبود ضمانت اجرای قانون لازم و مؤثر برای جلوگیری از اطاله دادرسی
ز – ایجاد مکانیزمهای گوناگون اعتراض به آرای قطعی محاکم ناشی از قوانین
س – طولانی بودن مواعد قانونی واخواهی –پژوهش و فرجام
ش – عدم محدودیت زمانی در طرح دعاوی ناشی از قانون
ط – عدم محدودیت زمانی در ارائه دلایل
1 – زمان ارائه و پذیرش ادله
2 – ادعای جعلیت و انکار و تردید زمان اعلام آنها
3 – ادعای جعلیت و تردید و ضمانت اجرای آنها
ظ – ایرادات و موانع رسیدگی
1 – ایرادات و زمان طرح آنها
2 – ایراد رد دادرس به زمان طرح ایراد
3 – ایراد رد دادرس و تعمیم حکم بند هـ ماده 91 به دعاوی و شکایات موجود و ایجاد شده
ع – وجود قوانین ناقص و مبهم و احیاناً متناقض و قابل تغیر (عدم وجود قوانین صریح)
غ – بی ثباتی قوانین (یا فقدان ثبات در قوانین یا تغییر سریع قوانین)
ف – وجود مشکلات مربوط به جهت گیری قوانین و مقررات
ق – وجود قوانین اطاله زا (ماده 302 ق. م. ا)
ک – عدم هماهنگی لازم در تصویب قانون و آیین نامههای مربوط
گ – جایگاه دادخواست در اطاله
1 – جایگاه دادخواست
2 – قید شغل خواهان در دادخواست
3 – نقص امضاء دادخواست
4 – طرح دعاوی غیر مرتبط ضمن یک دادخواست
5 – دعاوی مالی و غیر مالی
6 – مرجع تشخیص اعلام نواقص موجود در دادخواست
ل – تجویز دادرسی خارج از نوبت
هـ – فتح باب طرق شکایت از آراء و امکان تجدید مکرر اطاله دادرسی
1 – اطاله دادرسی ناشی از طرق غیر معمول شکایت از آراء
1 – 1 – اعلام اشتباه
1 – 2 – شعبه تشخیص
2 – اطاله دادرسی ناشی از طرق معمول شکایت از آراء
2 – 1 – طرق عادی شکایت از آراء
الف – واخواهی
ب – تجدیدنظر
2 – 2 – طرق فوق العاده
الف – فرجام
ب – اعاده دادرسی
و – وجود بعضی از تشریفات است و پاگیر در رسیدگیها و اجرا
فصل دوم – علل منتسب به اشخاص
مبحث اول – کارمندان قضایی (نقش عملکرد قضات در اطاله دادرسی)
گفتار اول – مدیران قوه قضائیه
الف – ضعف مدیریتی و عدم نظارت بر مجموعه تحت تصدی
ب – تشکیل جلسات قضایی در وقت اداری و فوت وقت رسیدگی به پروندهها ( عدم مدیریت
بهرهبرداری از اوقات دادرسی)
گفتار دوم – قاضی پرونده (مشکلات ناشی از نحوه عملکرد قضات پرونده)
الف – ثبت دستورات و تصمیمهای قضایی در حاشیه و ثبت اوراق پرونده
ب – کم کاری برخی از قضات و تعلل در تصمیم گیری و صدور رأی نهایی
ج – عدم اخذ تأمین مناسب کیفری
د – عدم دقت در اجرای نیابت قضایی
ذ – فقدان نظارت کافی بر زیر مجموعه
ر – عدم پاسخگویی قاضی به ارباب رجوع
س – عدم دقت قاضی در کنترل اولیه پرونده
ش – عدم توجه قاضی به صلاحیت
ط – خارج کردن پرونده از محیط کار توسط قضات
ظ – عدم پیگیری قاطعانه جهت دستیابی به متهمان
ع – عدم اخذ نشانی دقیق متهمان – شکات و یا کفیل ( عدم اخذ تأمین مناسب و نشانی دقیق متهم…)
گفتار سوم – مشکلات ناشی از عدم وجود شرایط مطلوب برای قضات
الف – فقدان امنیت شغلی برای متصدیان امر قضا
ب – محرومیت قضات محاکم از دسترسی سریع به قوانین
ج – ارجاع خارج از استاندارد پرونده به قضات (عدم تعیین سقف مشخص رسیدگی به
پروندهها از نظر آماری
د – تکلیف مالایطاق به قضات در رسیدگی به تعداد معینی پروندهها در طول مرخصی و ارائه آمار در
در آخر ماه
ذ – عدم توجه به آموزش قضات و انتخاب افراد لایق
ر – اعزام قضات مأمور به حوزههای قضایی مختلف
س – عدم توجه به وضعیت معیشت قضات
ش – استقلال قاضی
گفتار چهارم – علل صنفی اطاله مربوطه به قضات
الف – ضعف انگیزه قضات
ب – عدم دسترسی و تسلط قضات به قوانین و مقررات
ج – عدم تسلط قضات بر موازین حقوقی و قانونی
د – غیبت قضات در اوقات تعیین شده یا مرخصی ساعتی و تجدید وقت پروندهها
ذ – بی تجربگی برخی از دست اندرکاران امر قضا و ضعف دانش قضایی
ر – کمبود قضات و تراکم کار
س – افراط و تفریط مراجع نظارتی در برخورد با اتهامات و تخلفات قضات
ش – فقدان یا ضعف جاذبههای مادی و معنوی برای باقی ماندن قضات کارآمد و با تجربه در کار قضا
ط – عدم تخصیص هزینه کافی برای تربیت قضات شایسته و عادل
ظ – عدم در نظر گرفتن شناسنامه علمی قضات در ارتقاء سمت
ع – پذیرش استعفای قضات
غ – عدم تسلط و اشراف کافی برای قضات در رسیدگی به پروندهها و محتوای آنها قبل از جلسه
دادرسی ناشی از
1- قلت فرصت مطالعه
2 – آموزش ناکافی اولیه در دوران کارآموزی
3 – جذب و استخدام افراد کم سواد و فاقد شم قضایی
4 – ضعف آموزشی کیفی دانشجویان علوم قضایی
5 – تراکم کار در محاکم
6 – بلاتصدی ماندن محاکم در ایام مرخصی قضات
7 – تبدیل وضعیت کارمندان اداری به قضایی
8 – سرعت رشد و ترقی سمت قضایی در قضات جدید
مبحث دوم : کارمندان اداری (کارمندان دفتر شعبه)
گفتار اول – مشکلات ناشی از عملکرد کارکنان اداری
الف – فقدان برنامهریزی و مقررات خاص در کنترل دادخواستها و شکایت
1 – شکایات – اعلام جرم – دادخواست
1 – 1 – چگونگی تنظیم شکایت
1 – 2 – عدم کنترل شکایت و دادخواست (یا عدم دقت مدیر دفتر در کنترل اولیه پرونده)
ب- عدم تعیین وقت دادرسی مناسب
ج – عدم پاسخگویی کادر دفتری به ارباب رجوع
د – عدم همکاری برخی از کارمندان با ارباب رجوع در جهت ابلاغ اخطاریهها
ذ – عدم اجرای به موقع دستورات توسط اعضای دفتری
ر – عدم دقت در نوشتن آدرس مخاطب دعوا یا شهود در اخطاریه
س – ناقص و خوانا بودن یا به کارگیری الفاظ نامفهوم برای مخاطب در ابلاغات یا اخطاریهها
ش – عدم تسریع در تحویل اوراق قضایی یا پروندهها به مأمورین ابلاغ یا پست
ط – عدم نظارت کافی مدیران دفاتر پس از وصول نسخه ثانی اوراق قضایی از واحد ابلاغ
ظ – عدم دقت در برگ شماری پروندهها
ع – عدم ابلاغ آرای صادره به یکی از طرفین به خصوص محکوم علیه
غ – تشکیل بدلهایی ناقص از پروندهها در موقع ارسال به مرجع دیگر
و – عدم دقت در کنترل پروندههای ارسالی
ی – سایر مسائل و مشکلات ناشی از عملکرد کارکنان اداری
گفتار دوم – مشکلات ناشی از عدم وجود شرایط مطلوب برای کارمندان اداری
الف – وضعیت معیشتی کارکنان اداری
ب – کافی نبودن آموزشهای کادر دفتری
ج – عدم رعایت تناسب در پرداخت یارانه به کارکنان
گفتار سوم – علل ساختاری و سازمانی در مورد کارکنان اداری در حوزه نظام قضایی کشور
الف – کمبود کارکنان اداری (کمبود نیروی انسانی)
ب- مدرک تحصیلی کارمندان در رشتههای تحصیلی غیر مرتبط
ج – عدم تدوین شرح وظایف هر یک از کارمندان
د – عدم نظارت مداوم و مستمر بر عملکرد کارکنان اداری
و – نامناسب بودن ساختار تعیین وقت رسیدگی
گفتار چهارم – سایر کارمندان
الف – محول کردن دو مسؤولیت در امور اداری به کارکنان
ب- عدم مواظبت و انضباط لازم در بایگانی پروندهها
ج – منضبط نبودن بایگانی راکد و عدم دسترسی سریع به پروندههای استنادی
هـ – عدم تایپ سریع و صحیح دادنامهها
5 – سایر موارد
مبحث سوم – تأثیر عملکرد وکلاء و مشاوران حقوقی در اطاله دادرسی
گفتار اول – وکلاء
الف – اطاله دادرسی ناشی از حیل قانونی وکلای اصحاب دعوا (مورد – راهنمایی وکلای محکومین جهت
قرار گرفتن در دایره شمول مواد 173 و 174 ق. آ. د. ک 78)
ب – به تأخیر افتادن جلسه دادرسی به علت عدم حضور وکلاء
ج – عدم استفاده یا دسترسی به وکیل یا مشاور
د – وکالت در دعاوی و اطاله دادرسی
1 – استعفای وکیل در مرحله تقدیم دادخواست
2 – اختیاری بودن دخالت وکیل در دعاوی
3 – استعفای وکیل در جریان دادرسی
4 – استعفای وکیل در مرحله صدور و ابلاغ رأی
5 – سایر موارد مربوط به وکلاء
گفتار دوم – نقش کارشناسان در اطاله دادرسی
الف – عدم تهیه مقدمات اجرای قرار کارشناسی
ب – تأخیر در اعلام نظریه کارشناسی
ج – تعدد مراحل کارشناسی (بدوی – تجدیدنظر – هیأت عالی)
د – عدم صراحت و شفافیت نظریه کارشناس و لزوم دعوت مجدد جهت ادای توضیح یا صدور قرار
تکمیلی کارشناسی (نظریه کارشناسی ناقص وغیر صحیح)
ذ – عدم انطباق نظریه کارشناسی با اوضاع و احوال موجود و تکلیف دادگاه
ر – اقدامات منفی و مشکل ساز برخی کارشناسان
س – مصادیق اعمال و اقدامات کارشناسان مؤثر در اطاله
ش – سایر مسائل و مشکلات مؤثر در اطاله ناشی از کارشناسان
مبحث چهارم : اصحاب دعوا و شهود
گفتار اول – مشکلات ناشی از طرف اصحاب دعوی
الف – ضعف یا فقدان اطلات حقوقی ارباب رجوع (مشکل فرهنگی و اجتماعی اطاله)
ب – نبود فرهنگ استفاده از وکیل
ج – طرح دعاوی واهی طاری از سوی اصحاب دعوا
د – عدم پیگیری محکوم له در اجرای احکام
ذ – مشکلات عدم دسترسی به محکوم علیه یا اموال وی
ر – مشکلات اخذ تأمین از محکوم له در احکام غیابی
س – سایر مسائل و مشکلات مؤثر در اطاله ناشی از اصحاب دعوا
گفتار دوم – شهود
الف – نقش گواهی و گواه به طور کلی در اطاله دادرسی
ب – نقش شهادت کذب در اطاله دادرسی
ج – جلب شاهد پس از دو بار احضار
د – نقش عدم اذن جلب شاهد در دعاوی حقوقی در اطاله دادرسی
ذ – سایر مسائل مربوط به نقش گواه و گواهی در اطاله
مبحث پنجم – اطاله دادرسی مربوط به ضابطان قضایی
گفتار اول – اطاله مربوط به ضابطان
الف – خودسری و قصور مأمورین از انجام دستورات و عدم برخورد قانونی با آنها (عمل نکردن به
دستورات قضایی به طور دقیق)
ب – استفاده از مأمورین انتظامی غیر متخصص در تحقیقات تخصصی کیفری
ج – عدم انجام صحیح و به موقع دستورات قضایی توسط ضابطان
د – فقدان تعلیمات لازم و روحیه مسؤولیت پذیری
ذ – عدم دقت و هوشیاری و سهل انگاری در حفظ متهم زندانی و آثار جرم
ر – عدم وجود ضابطان آموزش دیده با وجدان کاری
س – محدود شدن امر ابلاغ به مأمورین ابلاغ
ش – عدم آموزش صحیح ضابطان در اجرای دستورات
ط- ضعف در جلب متهم توسط ضابطان (نیروی انتظامی)
ظ – عدم نظارت بر اعمال ضابطان از طرف مقامات قضایی و انتظامی مسؤول
ع – فقدان ضابطان کارآمد
غ- پارهای از عملکردهای نیروی انتظامی به عنوان ضابط که مسبب اطاله دادرسی است
گفتار دوم – اطاله مربوط به ابلاغ اوراق قضایی (نارساییها و مشکلات امر ابلاغ مؤثر در اطاله)
الف – تأثیر امر ابلاغ در روند رسیدگی محاکم
ب – اشکالات قانونی (نواقص) امر ابلاغ
ج – عدم آشنایی مأموران ابلاغ نسبت به مواد قانونی ابلاغ
د – عدم اخذ نشانی دقیق اصحاب دعوی در محاکم
ذ – معطل ماندن ابلاغها در ثبت ورود و خروج
ر – عدم ابلاغ صحیح و به موقع اوراق قضایی
ز – عدم رعایت مقررات مربوط به ابلاغ
س – عدم اعتبار برای ابلاغ قانونی
ش – نقص ابلاغ اوراق قضایی (عدم صحت ابلاغ اوراق قضایی)
ع – ناکارآمد بودن نظام ابلاغ
غ – عدم کنترل اوراق ابلاغ پس از ابلاغ و اعاده
و – سایر مشکلات در خصوص وضعیت ابلاغ اوراق قضایی
فصل سوم – علل ناشی از سازمانها و مؤسسات مؤثر در اطاله دادرسی
مبحث اول : پزشکی قانونی
الف – مجهز نبودن پزشکی قانونی به تجهیزات لازم
ب – هزینههای سنگین مربوط به پزشکی قانونی
ج – کمبود و ضعف کارشناس موجود در پزشکی قانونی
د – تأخیر در پاسخ دهی کمیسیونهای تخصصی پزشکی قانونی به استعلامات
مبحث دوم : سازمانها ، زندانها
الف – عدم اعزام به موقع زندانی توسط امور زندانها
ب –
ج –
د –
مبحث سوم : سازمانهای مربوط به خدمات عمومی
الف: شهرداریها
ب :
ج :
مبحث چهارم : سازمانهای ضابط
الف:
ب :
ج :
مبحث پنجم : سایر ادارات دولتی
الف: عدم حضور نماینده قانونی ادارات و سازمانها طی فرآیند دادرسی
ب : پاسخ نامناسب به استعلامات توسط مراجع پاسخگو
ج : عدم انجام تکالیف قانونی و سازمانی ارگانهای دولتی
د : تأخیر در اعلام پاسخ استعلامات
و – عدم توجه به مقوله فرادستگاهی پیشگیری از وقوع جرم
هـ – عدم دقت در تنظیم شکوائیهها توسط نمایندگان ادارات دولتی
مبحث ششم : نهاد وکالت و نمایندگی حقوقی سازمانها
الف: مطالعه نقش 20 هزار نماینده حقوقی وزارتخانهها در تولید منازعه – حل منازعه و رسیدگی به
منازعه
فصل چهارم : علل ساختاری مربوط به اطاله دادرسی
مبحث اول : مشکلات ناشی از ساختار تشکیلات قضایی
گفتار نخست : عدم گسترش کمی و کیفی امکانات
الف – فقدان امکانات و ملزومات مناسب (یا کمبود امکان و تجهیزات) (یا عدم تناسب منابع انسانی با
امکانات موجود)
ب – ضعف مالی (بودجه و اعتبارات)
ج – وضعیت ساختمان و زیرساختهای قوه قضائیه
د – عدم فعالیت نظامند واحدهای ارشاد و معاضدت
هـ – فقدان ساز و کار مناسب برای ارسال نیابت قضایی
گفتار دوم : عدم توسعه تشکیلات قضایی
الف – عدم مطالعه کافی در تغییر ساختار قوه قضائیه
ب – تغییر سیستم دادرسی از عادی به اختصاری
ج – وجود مدلهای متفاوت در حوزه آ. د. م و آ. د. ک به قصد انطباق شرایط نحوه
دادرسی با نظام
اسلامی
د – عدم تقسیم صحیح و منطقی تواناییها در سطح استان
1 – نیروی انسانی
1 – 1 – در سطح استان
1 – 2 – در سطح شهرستان
2 – یافتن بیکاری پنهان
هـ – تأسیس یا حذف حوزههای قضایی در شعب دادگاه بر اساس نیاز
گفتار سوم – عدم کاربرد وسیع سامانهها و فن آوریهای روز
الف: عدم امکان استفاده فراگیر از اینترنت
ب : عدم استفاده از متد جدید در ثبت و ضبط بایگانی اسناد قضایی
ج : جرم وجود رایانه به تعداد کافی
د : عدم وجود سی دی (CD) قوانین و مقررات
فصل پنجم : ناکارآمدی کاربرگها و اوراق دفتری و قضایی
مبحث اول : ضرورت اصلاح اوراق صورتمجلس و بازجویی
گفتار اول : برگ صورتمجلس اظهارات شاکی و متهم و وکلای آنها و گواه و مطلع
الف – برگ بازجوی و صورتمجلس اظهارات شاکی
1- نمونه فرم اصلاحی
ب – برگ صورتمجلس و بازجوی وکیل شاکی
1 – نمونه فرم اصلاحی
ج – برگ صورتمجلس و بازجویی متهم
1 – نمونه فرم رایج برک صورتمجلس و بازجویی از متهم
2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی متهم
د – برگ صورتمجلس و بازجویی وکیل متهم
1 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی از وکیل متهم
2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی
3 – نمونه فرم رایج برگ صورتمجلس و بازجویی
و – برگ صورتمجلس و بازجویی گواه یا مطلع
1 – نمونه فرم رایج
2 – نمونه فرم اصلاحی برگ صورتمجلس و بازجویی گواه / مطلع
مبحث دوم – اصلاح و تنظیم اوراق احضار و جلب و اعلامیه
الف – برگ احضار شاکی – وکیل – متهم
1 – نمونه فرم برگ احضار شاکی
2 – نمونه فرم اصلاحی برگ احضار شاکی
ب – برگ احضار وکیل
1 – نمونه فرم برگ احضار وکیل
ج – برگ احضار متهم
1 – نمونه برگ رایج احضار متهم
2 – نمونه برگ احضار متهم
د – برگ احضار شاهد و مطلع
1 – نمونه فرم برگ احضار شاهد و مطلع
گفتار دوم : برگ احضار دادستان، ضامن، خبره و کارشناس
الف – برگ دعوت دادستان به جلسه دادرسی (دعوت نامه)
1 – نمونه برگ دعوت نامه دادستان یا نماینده او
ب – برگ احضار ضامن
1 – نمونه برگ احضار ضامن
ج – برگ احضار خبره یا کارشناس
1 – نمونه برگ احضار خبره/ کارشناس
گفتار سوم – برگ احضار محکوم له – محکوم علیه – اعلامیه – برگ جلب
الف – احضار محکوم له
1 – نمونه برگ احضار محکوم له
ب – احضار محکوم علیه
1 – نمونه برگ احضار محکوم علیه
ج – برگ اعلامیه
1 – نمونه فرم رایج
2 – نمونه برگ اعلامیه
د – برگ جلب
1 – نمونه فرم رایج
2 – نمونه فرم برگ جلب
فصل ششم : علت ضعف نظام نظارتی و بازرسی
گفتار اول : وضعیت حاکم بر نظام نظارت و بازرسی مستمر
الف – فقدان نیروی انسانی به تعداد کافی برای نظارت و بازرسی مستمر
ب – فقدان رویه و شیوه نامه واحد و مشخص
ج – عدم توجه به نقش و اهمیت نظارت
د – ضعف ساختار نظارت مستمر بر فرایند دادرسی
هـ – عدم ساز و کار مناسب جهت اعمال نظارت توسط دیوان عالی کشور
و – تعدد مراجع نظارتی که موجب مطالعه مکرر پروندهها میشود (پروندههای استنادی و اعاده
آنها
بخش دوم : راهکارهای پیشگیری و غلبه بر اطاله دادرسی
بخش دوم – راهکارهای پیشگیری و غلبه بر اطاله
فصل مقدماتی: کلیات
مبحث اول: تعریف راههای پیشگیری و شرایط آن
گفتار اول: تعریف راههای پیشگیری
گفتار دوم: شرایط راههای پیشگیری از اطاله
فصل اول : راهکارهای رفع مشکلات ناشی از قوانین
مبحث اول: اصلاح نحوه قانونگذاری، تمرکز آن در یک مرجع
گفتار اول: رعایت فنون قانونگذاری
1 – متن قانون باید صریح و روان باشد
2 – رعایت اصول حقوقی در قوانین
3 – پرهیز از تفصیل و بیهوده گویی
4 – قانون قابلیت امر و نهی داشته باشد
5 – قانون باید قدرت الزام آور داشته باشد
6 – جلوگیری از تدوین قوانین برای مجازات شخص معین
7 – در تنظیم لایحه قانونی، قوانین متعارض و متزاحم باید شخصاً نسخ گردد
8 – قانون عام الشمول باشد
9 – متن قانون از نظر نگارش دارای ویژگیهای خاص باشد
گفتار دوم: تدوین و گردآوری علمی قوانین
الف – شیوههای تدوین قوانین
1 : شیوه قانونگذاری عادی
2 : شیوه قانونگذاری خاص
3 : شیوه گردآوری اداری
ب – مزایای تدوین قوانین
گفتار سوم – تمرکز قانونگذاری در یک مرجع
مبحث دوم: حل مشکلات مرتبط با قانونگذاری
گفتار اول – تصویب قوانین به منظور کاهش پروندهها در دادگاهها
الف: حل و فصل برخی دعاوی از طریق مراجع غیر دادگستری (یا تأسیس مراجع شبه قضایی)
1 – شورای حل اختلاف
2 – نهاد میانجیگری و کانونهای کارشناسان
3 – داوری
3 – 1 – داوری اختیاری
3 – 2 – داوری اجباری
گفتار دوم: قاطع دعاوی غیر اساسی به منظور پیشگیری از تراکم دعاوی در محاکم
الف: تقویت ضمانت اجرای تشکیل دعاوی واهی
1 – مسؤولیت مدنی
2 – مسؤولیت کیفری
3 – مسؤولیت انضباطی
ب : نظارت در طرح دعاوی
ج : اصلاح مقررات هزینه دادرسی
گفتار سوم: تصویب قوانین جدید در موارد خلاء قانونی
الف: وضع قوانین ماهوی
1 – قوانین مدنی
2 – قوانین کیفری
ب: تصویب قوانین شکلی
1 – آیین دادرسی مدنی
ج : سایر قوانین
1 – درخواست تصدیق انحصار وراثت
2 – اجرای مفاد اسناد رسمی
3 – تقاضای اصلاح شناسنامه جهت تغییر نام
4 – اجرای احکام حل اختلاف قانون کار
5 – هدایت دعاوی بانکها به سوی اجرای ثبت اسناد
مبحث سوم: راههای رفع مشکلات مربوط به قوانین ماهوی
گفتار اول: سیاست جرم زدایی
الف: جرم زدایی عملی
ب : جرم زدایی قانونی (رسمی)
گفتار دوم: سیاست کیفرزدای
الف: کیفرزداییی تقنینی
ب : کیفرزدایی قضایی
ج : کیفرزدایی اجرایی
گفتار سوم: سیاست قضا زدایی
الف: مفهوم قضا زدایی
ب – مصادیق قضای غیر دولتی
ج : مزایای قضا زدایی و شیوههای جایگزین حل اختلاف
گفتار چهارم: سیاست پیشگیری از وقوع جرایم و دعاوی مدنی
الف: پیشگیری عام
ب : پیشگیری خاص
ج : پیشگیری اجتماعی
د: پیشگیری وضعی
و : پیشگیری از دعاوی مدنی
1 – بازنگری قوانین ماهوی
2 – منع سوء استفاده از دادخواهی
هـ : طراحی سازمان پیشگیری از وقوع جرایم و اصلاح مجرمین به ؟؟؟؟ سازمان زندانها و اقدامات
تأمینی و تربیتی
مبحث چهارم : راههای رفع عوامل اطاله دادرسی ناشی از قوانین شکلی
گفتار اول: راههای رفع عوامل اطاله دادرسی ناشی از آیین دادرسی مدنی
الف: تصویب مجدد مقررات مفید و محذوب به منظور تسریع در دادرسیها
1 – توجه ویژه به مادتین 133 و 139 آ. د.م
2 – اعمال ماده 135 قانون آیین دادرسی مدنی سابق
3 – پذیرش مجدد مرور زمان در رسیدگیهای حقوقی
4 – اصلاح مقررات در خصوص ابلاغ اوراق قضایی (مقررات ماده 109 سابق جایگزین ماده 83 فعلی گردد) (اصلاح ماده 83 ق. آ. د. م)
5 – امکان جلب شاهد در امور مدنی
ب : جلوگیری از ادامه رویههای معطل کننده دادرسی
1 – اصلاح روشها و رعایت موارد قانونی مطالبه پروندهها
2 – راه حل مقابله با تجدید وقتهای بی جهت دادرسی
2 – 1 – پرهیز از بلاتصدی ماندن شعب که در آن پروندههای قضایی تشکیل است
2 – 2 – تعیین ایام خاصی در سال برای استفاده از مرخصیهای استحقاقی قضات
2 – 3 –ضد ارزش جلوه دادن تمارضها از سوی قضات برای عدم حضور در محل کار
2 – 4 – تعین ضرب الاجل برای رسیدگی به پروندهها
2 – 5 – تعیین شعب ویژه برای رسیدگی به پروندههای مهم و پیچیده
2 – 6 – تعیین قانونی حداقل زمان تصدی یک شعبه توسط قاضی
2 – 7 – نظارت و بازرسی مستمر و دائم از شعب قضایی
2 – 8 – اجتناب از صدور دستورات غیر ضروری و غیر استاندارد توسط قضات
ج – حذف یا اصلاح مقررات ناقص و مسبب اطاله دادرسی
1 – اصلاح و دقت در مقررات تجدیدنظر خواهی
2 – اصلاح ماده 105 قانون آیین دادرسی مدنی
3 – رفع نقص از ماده 387 و تبصره آن از ق. آ. د. م
4 – اصلاح مقررات ماده 523 ق. آ. د. م
5 – رفع مشکلات و ابهام موجود در اعمال ماده 214 ق. آ. د. ک مصوب 78
6 – رفع ابهام از تبصره 2 ماده 306ق . آ. د. م
7 – اصلاح مقررات ماده 485 ق. آ. د. م در خصوص ابلاغ رأی داوری
8 – رفع ابهام در مورد تعداد مهلت از ماده 262 ق. آ. د. م
9 – رفع ابهام از ذیل ماده 131 قانون اجرای احکام مدنی
10 – اصلاح یا تقلیل مهلتهای قید شده در ماده 302 ق. م. ا
گفتار دوم: راههای رفع اطاله دادرسی ناشی از قانون آیین دادرسی کیفری
الف: سر و سامان دادن به مقررات و نحوه ارسال و انجام نیابتهای قضایی
ب : اصلاح مقررات مربوط به قرارهای تأمین کیفری
ج : اصلاح ماده 159 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 78
د : اصلاح مادتین 140 و 270 قانون آیین دادرسی کیفری
فصل دوم: راهکارهای رفع علل اطاله دادرسی ناشی از عوامل انسانی
مبحث اول: راههای رفع مشکلات ناشی از طرف قضات
گفتار اول :کاهش میزان شکایت از آراء
الف: تقویت علمی قضات (تقویت کادر قضایی)
ب : ایجاد مرحله تحقیق در دادرسی
ج : تخصصی کردن دادگاهها و درجه بندی محاکم (یا برنامهریزی به منظور رعایت تخصصی در رسیدگی به پروندهها)
د : افزایش اختیارات قاضی
و : تعدد قاضی در دعاوی سنگین
هـ: مشاوره قضایی و کمک به قضات در پروندههای مهم و پیچیده
ی: توجه بیشتر به کیفیت و معیارهای قانونی آراء نه آمارگرایی
ر: برگزاری دورههای بازآموزی و دانش افزایی برای قضات شاغل
ز : تسلط قضات بر قوانین (از طریق قرار دادن انواع مجموعههای قوانین و روزنامه رسمی به صورت
مرتب در اختیار واحدهای قضایی و قضات)
ش : توجه ویژه به کنترل کیفی رسیدگیها
ص : دقت مسؤولین شعب جزایی در تعیین کیفرها و توجه به اهمیت جرم
ض: اصلاح دستورات قضایی
ط: جلوگیری از صدور دستورات کلی
ظ: پرهیز از استخدام افراد کم سواد
گفتار دوم: ثبات قضایی و نقش نطارت
الف – تربیت صحیح نیروی انسانی
1 – دقت در گزینش قضات
2 – دور ماندن قضات از حاشیههای سیاسی
ب – ضابطه مندی نقل و انتقالات کارمندان قضایی
ج – نظارت بر رویه قضایی (منظور رأی وحدت رویه نمیباشد)
1 – نظارت ریاست قوه قضائیه
2 – نظارت مراجع نظارتی قوه قضائیه
3- نظارت و اعمال مدیریت صحیح رئیس حوزه قضایی برای جلوگیری از بلاتصدی ماندن شعب دادگاه
4 – نظارت جدی قضات بر دفاتر و دادخواستهای تقدیمی و ضمائم آن
5 – نظارت مستمر و مداوم روسای محل دادگستریها بر عملکرد دادگاهها و دادسراها (بر عملکرد قضات)
6 – آثار نظارتهای فوق برای رفع اطاله دادرسی
د: نظارت بر اوقات دادرسی و تنظیم پرونده (تعیین زمان دادرسی متعارف برای انواع دعاوی)
1- نظارت بر اوقات دادرسی توسط قضات
1 – 1 – تناسب سنگینی دعاوی با میزان دقت
1 – 2 – پرهیز از صرف اوقات به امور غیر ضروری
1 – 3 – ضابطه مندی تصرف در پرونده
1 – 4 – مطالعه قبلی پرونده
و : نظارت بر تنظیم پرونده توسط قضات
1 – ناخوانا بودن اوراق
2 – تقسیم بندی نوع کاغذ با توجه به نوع استفاده
3 – استفاده از کاغذ استاندارد
4 – استفاده از برگ وضعیت پرونده
5 – استفاده از وسایل مکانیکی نوشتاری
گفتار سوم : نقش آموزش (برنامههای آموزشی)
الف – آموزش کارکنان قضایی
ب – آموزش مداوم و ارتقای سطح آگاهی قضات
ج – توجه به آموزش شخصی تر و تخصصی تر
د – برنامه ریزی دقیق برای بازآموزی و آموزش مسائل نوین
و – آموزش صحیح قضات
گفتار چهارم : برنامههای روحیه بخشی و رفاهی
الف- ایجاد انگیزه برای رسیدگی دقیق قضایی
1 – تشویق قضات خوب
2 – رفع مشکلات زندگی قضات (وضعیت معیشت و زندگی قضات) (بهبود وضعیت معیشتی)
3 – جلوگیری از استعفای قضات از طریق ایجاد جاذبههای مؤثر (تأمین امکانات و بودجه …)
3 – 1 – ارزشیابی دقیق قضات (پرهیز از ترفیع سمت قضای زود هنگام)
3 – 2 – مشاوره قضایی کمک به قضات در پروندههای مهم و پیچیده
3 – 3 – کمک به دادرسان جهت دسترسی به قانون حاکم بر قضیه با تهیه لوح فشرده قوانین
3 – 4 – توجه خاص به مناطق محروم و کوتاه نمودن ایام وقف الزامی قضات در آن مناطق
3 – 5 – رعایت عدالت در عزل و نصبها
3 – 6 – رعایت عدالت در ارجاع پروندهها به قضات
ب – رفع تبعیضات و ایجاد امنیت شغلی برای قضات
ج – تضمین کامل استقلال قاضی در اظهارنظرهای قضایی
د – تعیین سقف کارکرد ماهیانه برای محاکم و پرداخت پاداش مناسب برای عملکرد بیش از سقف
گفتار پنجم: اجرای دقیق وارد مندرج در دستورالعمل شماره 4 طرح جامع رفع اطاله دادرسی در امور
حقوقی توسط قضات
الف: احراز قابلیت استماع دعوا (قبل از تعیین وقت اداری)
ب : مطالعه پرونده و یادداشت برداری و تهیه خلاصهای از آن قبل از شروع جلسه دادگاه
ج : صلح و سازش و تنظیم گزارش اصلاحی
د : استماع دعوای الزام به تنظیم سند رسمی در معامله ملک مرهونه
و: تخلیه خلع ید
هـ : اعتراض شخص ثالث راجع به توقیف اموال
ی : نحوه رسیدگی به آراء داوری در دادگاهها
ر: کیفیت اجرای قانون روابط مؤجر و مستأجر مصوب سال 56
ز: نشست آراء در دعاوی تصرف عدوانی
س: طرح دعوا علیه هیأت هفت نفری
ش : ایجاد مالکیت موازی در مورد پذیرش دعوای تنفیذ مبایعه نامه عادی املاک دارای سابقه ثبتی
ص : اختلاف آراء در مورد دعاوی مالی و غیر مالی
ط: مسأله طرح دعوا علیه وکیل صغیر
ظ: دعوای عزل وکیل
ع: دستور موقت چک
ف: رسیدگی به دعاوی تابعیت
ق: تذکر به پرداخت باقیمانده ثمن در قبال تنظیم سند
ک: ذی نفع نبودن اداره اوقاف در دعاوی که موقوفه دارای متولی منصوص میباشد
م : ضرورت محاسبه مابه التفاوت قیمت مقدار ملک در زمان فروش و تسلیم
ن: لزوم توجه محاکم به عدم صلاحیت خود راجع بر شکایت از عملیات اجرایی مأموران اجرای ثبت
گفتار ششم: اجرای دقیق موارد مندرج در دستورالعمل شماره3 طرح جامع رفع اطاله دادرسی در امور
کیفری توسط قضات
الف: لزوم تفکیک آن قسمت از پرونده که معد صدور حکم است
ب : امکان اظهارنظر نهایی در مورد صدمات بدنی غیر عمدی
ج : معرفی مصدومین به شرکتهای بیمه جهت اخذ خسارت به صورت علی الحساب
د : استفاده از مجازاتهای تتمینی و اقدامات بازدارنده در تخلفات رانندگی
و : جواز رسیدگی به ادعای اعسار ضمن رسیدگی به دعوای اصلی و اجرای موقت آرای غیر قطعی اعسار
هـ: ضرورت تعیین تکلیف پروندههای معد صدور رأی
ی : ضرورت تعیین خسارات وارده به طرفین و مسؤول پرداخت آن
گفتار هفتم: اقدامات ویژه در کاهش اطاله
الف : تعیین وقت رسیدگی در روزهای پنج شنبه هر هفته و موکول نمودن جلسه هفتگی به خارج از وقت
اداری
ب : تعیین وقت رسیدگی در بعد از ظهرها
ج : استفاده از بازپرسان و دادیاران در ادارات آگاهی و کلانتریها
د : تقسیم بندی پرندهها با توجه به توانایی قضات در موضوع جهت رسیدگی
و: ترتیب مناسب برای شرکت قضات در کمیسیونهای در خارج از
هـ : برنامهریزی برای جلوگیری از غیبت و مرخصی قضات در اوقات تعیین شده
ی : برنامهریزی جهت حضور به موقع قضات در محل کار
ر: جلوگیری از خارج نمودن پرونده از دادگاه از سوی قضات
ز: عودت قضات مأمور به خدمت در نهادها و قسمتهای ستادی به شعب قضایی تعیین شده (یا اشتغال
پاره وقت قضات ستادی در محاکم عمومی تجدیدنظر – دیوان)
گفتار هشتم : راههای چیرگی بر اطاله فرآیند اجرایی
الف – راه حلها برای چیرگی بر اطاله فرایند اجرایی در اجرای احکام مرتبط با قضات
1 – راهکارهای مشترک راجع به اجرای احکام مدنی و کیفری
1 -1 – اقدامات قضات
1 – 2 – بررسی پرندههای اجرای احکام حقوقی وکیفری که مشمول مرور زمان شدهاند
1 – 1 – 1 – اقدامات اولیه قاضی اجرای احکام
1 – 1 – 2 – نکات مبوط به نیابتهای قضایی و استعلامات
2 – راهکارهای رفع اطاله فرایند اجرایی در امور کیفری
2 – 1 – اقدامات ویژه قضات
3 – با توجه و اجرای دقیق موارد مندرج در دستورالعمل شماره 4 طرح جامع رفع اطاله دادرسی در امور
اجرای احکام
مبحث دوم – راه حلهای رفع مشکلات ناشی از کارکنان اداری دادگستری
گفتار نخست – راهکارها در ساختار تشکیلاتی دادگستری هر محل
الف: نقش نظارتی و کنترلی مدیران دفاتر دادگستری
1 – استفاده از چک لیستها در کنترل صحت شرایط دادخواست (بررسی دقیق و اولیه دادخواست تقدیمی توسط مدیر دفتر قبل از پذیرش و ثبت آن)
2 – کنترل دادخواست از زمان تقدیم آن از حیث مقررات بند 34 ماده 51 قانون آ. د.م
3 – نظارت مدیر دفتر دادگاه بر صحت ابلاغ اخطاریههای برگشتی قبل از جلسه دادرسی (کنترل اوراق برگشتی از واحد ابلاغات)
4 – استفاده از برگ خلاصه وضعیت پرونده ملصق به جلد آن
5 – اقدام دفتر در تعیین وقت رسیدگی
6 – تنظیم وقت دادرسی با توجه به بعد مسافت (تنظیم اوقات دادرسی مناسب)
7 – کنترل دادخواست تجدیدنظر و فرجام
8 – بررسی پروندههای روزانه واصله به تجدیدنظر از حیث نواقص موجود و اعاده فوری آنها به دادگاه بدوی برای رفع
نقص
ب : اقدامات قانونی مدیران دفاتر (تکالیف دفتر)
1 – رفع نقص از دادخواست توسط مدیر دفتر دادگاه
2 – اعلام موارد نقص در خصوص دادخواست ناقص (اعلام موارد نقص در بررسی اولیه به ارائه کننده دادخواست برای تکمیل قبل از ثبت)
3 – دقت در تعیین وقت احتیاطی
4 – تهیه بدل مفید از پروندهها در هنگام ارسال به مراجع دیگر
5 – دقت در تکمیل بودن پروندههای ارسالی به مراجع تجدیدنظر
6 – وظیفه دفتر در قبال لایحه وصول پاسخ استعلام
7 – ثبت لوایح و دادخواستها به محض وصول و اعطای رسید
8 – ذکر جزئیات استعلامات ثبتی به صورت دقیق جهت پرهیز از استعلام مجدد
9 – دقت در حفظ پروندهها و اوراق و فیشهای پرداختی
10 – دقت در ارسال به وقت پروندههای مختوم کیفری به اجرای احکام
11 – همکاری در ارسال به موقع پروندههای مطالبه شده
12 – تحریر اوراق قضایی با خط هوانا و استفاده از کلمات قابل فهم برای اصحاب دعوا
گفتار دوم – برنامههای رفاهی و آموزشی و روحیه بخشی
الف: آموزش نیروی انسانی (برنامههای آموزشی)
1 – تعلیم و تربیت نیروی انسانی کارآمد از طریق اجرای برنامههای مدون آموزشی (ارتقای سطح علمی کارمندان)
2 – آموزش لازم به تمامی مسؤلین اپراتور جهت آشنایی با الفاظ حقوقی و کاهش ضریب اشتباه در تابپ دادنامهها
ب : برنامههای روحیه بخشی و رفاهی
1 – رفع مشکلات معیشتی کارمندان
2 – تشویق کارمندان ساعی و کوشا و تنبیه کارمندان خاطی و تنبل
گفتار سوم – یار موارد
الف: پر نمودن فرمتها و چارتهای خالی اداری با استخدام کارمندان واجد صلاحیت
ب: توجیه کامل هر یک از کارمندان به وظایفشان (تهیه و تدوین آیین نامه شرح وظایف کارمندان و ابلاغ آنها)
ج: نظارت بر کارمندان اداری در اوقات اداری
د: استقرار نظم اداری و روحیه خدمت رسانی
ذ : اهمیت دو عامل سرعت و دقت در انجام وظایف
ر : تایپ سریع و صحیح دادنامهها
ز: استفاده از دستگاههای تایپ و رایانه در تنظیم بعضی اوراق قضایی مثل اخطاریه
س: پیروی از شیوههای تعریف شده بایگانی به منظور دسترسی آسان به پروندهها
ش: لزوم تعیین و حضور کارمند آشنا به حسابرسی در اجرای احکام
مبحث سوم – راه حلهای رفع مشکلات و علل اطاله دادرسی ناشی از عملکرد اصحاب دعوا
گفتار اول – فرهنگ سازی در دادخواهی
الف: صلح گرایی و تنش زدایی
ب: تخصص گرایی
ج : منع اطاله در کلام
د: تقویت سیستم اطلاع رسانی
و : تغییر ساختار فکری مردم به منظور جلوگیر ی از طولانی نمودن دادرسیها
گفتار دوم – تحدید قدرت اشخاص اطاله زا در دادرسی
الف: تجدید زمان ارائه دلایل از جانب خواهان
ب : شناسایی ایراد اطاله دادرسی
ج : جرح قاضی اطاله زای دادرسی
د: اصلاح ضوابط ایرادات
و: اصلاح مقررات هزینه دادرسی (افزایش هزینه دادرسی مراحل بعد از صدور حکم اولیه)
هـ: تهیه و تدوین مقررات به منظور بی اثر ساختن اقدامات اشخاصی که قصد ایجاد مانع در روند دادرسی دارند
گفتار سوم – نقش آموزش و ارشاد و معاضدت قضایی مؤثر در رفع اطاله دادرسی مربوط به عملکرد اصحاب دعوا
الف: ارشاد و معاضدت قضایی ارباب رجوع
1 – تفویت واحدهای ارشاد و معاضدت قضایی
2 – ایجاد و استقرار واحد ارشاد و معاضدت قضایی در کلیه واحدهای قضایی
3 – ایجاد مرکز مشاوره تلفنی در دادگستریها جهت راهنمایی ارباب رجوع
ب : آموزش عمومی (همگانی) از طریق رسانهها
1 – آشنا نمودن مردم با حداقل مسائل ضروری در امر دادرسی
2 – فراهم ساختن امکان دسترسی به قوانین با آموزش صحیح از صدا و سیما در ساعات فراغت
3 – آشنا نمودن اصحاب دعوا با محاسن و مزایای بهرهگیری از خدمات وکلاء
ج : تدوین مقررات به منظور جلوگیری از دخالت افراد شرخر در طرح دعاوی
د: استقرار واحد اطلاعات درب ورودی دادگستریها یا نصب تابلوی راهنما
مبحث چهارم – راه حلهای رفع مشکلات ناشی از عملکرد وکلاء و مشاوران حقوقی و کارشناسان
گفتار اول- الزام حضور وکیل در محاکم
الف: بازنگری مقررات وکالت
1 – اجباری کردن وکالت (افزایش موارد وکالت اجباری)
2 – تقویت مجازاتهای انتظامی و اعلام تخلفات وکلا به کانونهای مربوطه و پیگیری نتایج آن
3 – تخصص گرایی در وکالت
4 – برنامهریزی برای بیمه شدن درمقابل حق الوکاله
5 – استفاده جدی تر از مکانیسم وکالتهای تسخیری و معاضدتی
6 – کاهش حق الوکاله
ب : تقویت وجدان انسانی و تأکید بر رسالت والای معنوی وکلا
ج : ترویج فرهنک استفاده از وکیل در پیگیری دعاوی
گفتار دوم – راهکارهای خنثی سازی عملکرد وکلا مشاوران حقوقی از توسل به وسایل خدعه آمیز جهت تطویل دادرسی
1– نظارت بیشتر بر عملکرد وکلاء
2 – رفع نقص از وکالتنامه از جهت ابطال تمبر
3 – صداقت در امر وکالت و پرهیز از توسل به وسایل خدعه آمیز جهت تطویل دادرسی
4 – پرهیز از تبانی با طرف دیگر دعوی جهت تأخیر در دادرسی
5 – اجتناب از مجهول المکان اعلام نمودن طرف دعوا
6 – اجتناب از استعفای بی موقع
7 – اطلاع دادن به موقع به موکل جهت پرداخت هزینههای تعیین شده
8 – رعایت حدود و اختیارات تفویض شده در وکالتنامه
9 – پرهیز از توسل به ایرادات و بهانههای خدعه آمیز
10 – پرهیز از اعمال نفوذ بر روی دادرس و کارمند دادگاه
11 – ارسال برخی گزارشات به کانون وکلا (گزارش تخلفات وکلاء به کانونهای مربوطه)
12 – معرفی یک نماینده از سوی کانون وکلا به واحدهای قضایی
13– برگزاری جلسات مستمر جهت رفع مشکلات جاری با حضور نماینده کانون وکلاء
گفتار سوم – راه حلهای رفع مشکلات ناشی از عملکرد کارشناسی و کارشناسان
الف: ارشاد و معاضدت توسط کارشناسان رسمی
1 – اجرای قرارهای کارشناسی معاضدتی و رایگان
2 – راهنمایی و ارشاد
3 – حل اختلاف از طریق کارشناسان
ب : نحوه اجرای قرارهای کارشناسی (یا رعایت بند 3 از فصل سوم دستورالعمل جامع رفع اطاله
دادرسی 1)
1 – تعیین کارشناس کشیک به منظور دسترسی مراجع قضایی و شوراهای حل اختلاف به کارشناس
2 – معرفی یک نماینده از سوی کانون کارشناسان به واحدهای قضایی
3 – تهیه سیستم رایانهای مناسب از سوی کانون کارشناسان جهت اعلام اسامی کارشناسان غیر قادر به انجام کارشناسی
4 – استقرار تعدادی کارشناس در هر واحد قضایی
5 – اعلام عدم امکان ابلاغ کارشناسان به کانونهای مربوطه
6 – اعلام تخلفات کارشناسان به کانونهای مربوط و تعقیب توسط کانون مربوط و اعلام نتایج آن به مرجع قضایی ذیربط
7 – اعلام عدم امکان و انجام کارشناسی توسط کارشناس در موعد مقرر به لحاظ ارجاعات خارج از حد متعارف یا موارد تلاقی و همزمانی وقت ابلاغ
8 – برگزاری جلسات مستمر جهت رفع اشکالات جاری با حضور نماینده کانون کارشناسان رسمی
ج : بازنگری مقررات کارشناسی
د: سایر موارد
1 – بازآموزی و آموزش کارشناسان و خبرگان
2 – بازآموزی و اطلاع دقیق از آخرین اطلاعات و فن آوریهای روز
3 – تقید کارشناسی به انجام کارشناسی در موعد مقرر
4 – دقت کارشناسی جهت اشراف به موضوع کارشناسی
5 – اعلام موارد رد کارشناسی توسط کارشناس در اولین فرصت
6 – اعلام تغییرات آدرس خود به دادگاه
7 – رفع کمبود کارشناسان رسمی
8 – رعایت وضعیت مالی افراد بی بضاعت در پرداخت دستمزدها
9 – نظارت و انتظام وضعیت خبرههای محلی
10 – اعزام کارشناسان رسمی به مناطق محروم
11 – استفاده از کارشناسان خوش نام و عزل کارشناسانی که در مهلت مقرر نظریه خود را تقدیم ننمودهاند
بخش پنجم – راه حلها در خصوص مأمورین ابلاغ و مشکل ابلاغ
گفتار اول – بازنگری مقررات ابلاغ
الف : شناسایی طرق جدید ابلاغ
1 – ابلاغ از طریق پست
2 – ابلاغ از طریق رایانه با تجهیزات فنی مربوطه
3 – الزام به تعیین اقامتگاه ملی برای هر شخص
4 – استفاده از روشهای فوق العاده (ابلاغ حضوری در جلسه دادگاه)
5 – اهتمام در ابلاغ حضوری اوراق قضایی (استفاده از ممانعت ابلاغ حضوری به اصحاب دعوا)
6 – استفاده از تلفن در احضار طرفین
ب : استخدام نیروی متخصص ابلاغ
ج : احیاء و بازسازی پلیس قضایی در سیستم قضایی کشور (ایجاد پلیس قضایی)
د: نظارت بر واحد ابلاغ
و: آموزش مأمورین ابلاغ
هـ: نقش دفتر ثبت ابلاغ اوراق قضایی در رفع و کاهش اطاله دادرسی
ی: سایر موارد در خصوص ابلاغ و مأمورین ابلاغ
1 – رعایت نکات قانونی در صدور ابلاغ و اعاده اخطاریه به مرجع ابلاغ
2- استقرار واحد ابلاغ در دادگستری
3 – تأکید بر اعلام آدرس دقیق
4 – تسریع در اعاده و ابلاغ اوراق قضایی
5 – اجتناب از ارسال اوراق قضایی به اداره ابلاغ بدون ثبت در دفاتر
6 – اصلاح مقررات ماده 485 ق. آ. د. م در خصوص ابلاغ رأی داوری
7 – استفاده از کارمندان بعد ازظهر جهت امر ابلاغ (کار فرهنگی) (استفاده از کارمندان دادگاه در واحد ابلاغ)
8 – جدا سازی واحد ابلاغ از واحد اجرا
9 – منفک ساختن امور مربوط به جلب از کار واحد ابلاغ و واگذاری آن رأساً به کلانتریها
10 – برگزاری کلاسهای توجیهی در خصوص امر ابلاغ برای پرسنل نیروی انتظامی و پاسگاهها
11 – تشویق نیروی انتظامی (برنامههای روحیه بخشی)
ز: نتیجه ساماندهی واحد ابلاغ
گفتار دوم – راه حلها در خصوص ضابطین دادگستری
الف : اجرای سریع و صحیح دستورات توسط ضابطین
1 – آموزش ضابطین
2 – قراردادن ضرب الاجل جهت اجرای دستورات قضای
3 – سرکشی به ضابطین
4 – برخورد با ضابطین سهل انگار و متخلف
5 – برقراری جلسات هماهنگی
مبحث ششم – راه حلهای رفع علل اطاله دادرسی ناشی از امر گواهی و گواه
گفتار اول : ترویج و تبلیغ فرهنگ عمومی در ادای شهادت
ب : امکان قانونی جلب شهود در رسیدگیهای حقوقی پس از یکبار احضار (اصلاح ماده 243 ق. آ. د. م)
ج : جلب گواه در صورت عدم حضور پس از یکبار احضار از طریق اصلاح ماده 159 ق. آ. د. ک مصوب 78
د : بالا بردن هزینه گواهیهای کذب برای گواهان
و: تأمین امنیت گواهان از طریق جرم انگاری جرایم علیه عدالت
هـ: سلب مسؤولیت از محاکم در احضار و جلب شهود و تکلیف مدعی داشتن شاهد به حاضر نمودن شهود خود
ی: اصلاح تبصره ماده 59 ق. آ. د. ک
ر: امتناع از گواهی و کتمان حقیقت جرم تلقی شود
ز: اخد مشخصات دقیق شهود اصحاب دعوا توسط مراجع تحقیقاتی جهت عدم امکان برخی شهود ساختگی در مراحل بعدی
مبحث هفتم – راه حلها در خصوص چگونگی ارجاع پروندهها توسط مقام ارجاع
گفتار اول – رعایت دستورالعمل اجرایی شمارهی 2 در خصوص ارجاع
الف : توجه به صلاحیت دادگستری در زمان ارجاع
ب: احاله پروندههای موضوع مواد 92 و 93 قانون ثبت به واجد اجراء ثبت اسناد قبل از ارجاع
ج : تشکیل دفتر نهادهای شبه قضایی زیر نظر معاونتهای ارجاع دادگستریها و دادسراها
د: توجه به شرط داوری مندرج در قرارداد قبل از ارجاع
و: ارجاع تخصصی پروندهها
هـ: نتجیه ساماندهی نظام ارجاع پروندهها
گفتار دوم – چگونگی ارجاع پروندهها
الف: عدم ارجاع اولیه به مراجع انتظامی
ب: عدالت در ارجاع
ج : عدم ارجاع به شعب متراکم
د: اختصاص پروندههای سبک و ساده به یک شعبه خاص
فصل سوم- رفع مسائل مرتبط با اجتماع و مشکلات جانبی
مبحث اول – راه حلها در خصوص رفع مشکلات ادارات در نحوه پاسخ به استعلامات
گفتار اول: راهکارهای رفع مشکلات ناشی از عملکرد پزشکی قانونی
1 – پیش بینی لازم توسط سازمان پزشکی قانونی کشور در جهت شناسایی راهکارهای قطعی نمودن گواهی طول درمان
2 – تشکیل به موقع کمیسیونهای پزشکی
3 – افزایش ادارات پزشکی قانونی
4 – تقلیل تعرفههای پزشکی قانونی
5 – تدارک دفتر برای حضور پزشکی قانونی در مجمعهای قضایی در طول روز
6 – جلوگیری از حضور اقدام درجه اول متوفی در سالنهای تشریح در هنگام عمل تشریح
7 – تجهیز علیه مرکز پزشکی قانونی
8 – به کارگیری و استخدام پزشکان زن
گفتار دوم : سایر راه حلها در خصوص پزشکی قانونی
1 – عدم ضرورت صدور دستور قضایی مجدد راجع به اشخاص مصدومی که نیاز به معاینه مجدد پزشکی قانونی دارند
2 – تکلیف پزشکی قانونی در صدور گواهی درمان قطعی
3 – افزایش ادارات پزشکی قانونی
4 – برقراری ارتباط مناسب بین پزشک قانونی و واحدهای خسارت بیمه بدنی و شوراهای حل اختلاف
مبحث دوم – راه حلها در خصوص سایر ادارات و سازمانها
الف: الزام سازمان زندانها و پیش بینی ضمانت اجرای مناسب جهات اعزام زندانی در وقت مقرر
ب: قانونمند کردن دسترسی به اطلاعات موجود در ادارات دیگر
ج : تسریع در پاسخ و ارسال سریع استعلامات
د: انجام وظایف سایر دستگاههای مرتبط با مراجع قضایی و سازمانهای حمایتی
مبحث سوم – راه حلهای مشکلات ناشی از ساختار تشکیلات
گفتار اول: اصلاح و توسعه کیفی و کمی امکانات مادی
الف – استقلال مالی قوه قضائیه (افزایش بودجه دستگاه قضایی)
ب – کنترل و توسعه فضاهای ساختمانی و اداری
ج – اختصاص یک شبکه تلویزیونی مستقل به این قوه جهت آموزشهای حقوقی به مردم
د – انتشار روزنامه کثیر الانتشار در کشور
و – تهیه رایگان کلیه امکانات علمی و آموزشی برای قضات و کارمندان
ه – واگذاری برخی از وظایف این تشکلات به مراجع غیر قضایی
ی – جلوگیری و خودداری از پراکندگی تشکیلات قضایی مرتبط
ر – تعریف دقیق و کارشناسانهای از میزان کار روزانه هر قاضی یا کارمند طبق استانداردهای جهانی
ز – شایسته سالاری در عزل و نصبها و ارتقائات
س – تهیه منازل سازمانی مناسب برای قضات
ش – برنامهریزی جهت استفاده بهینه از اوقات مفید اداری قضات
ص – افزایش سطح حقوق قضات و کارمندان با لحاظ معیار جهانی
ض- استفاده از مکانیزم رایانهای در سیستم قضایی
ط – جذب قضات و کارمندان جدید به منظور پر نمودن ظرفیتهای خالی اداری و قضایی
ظ – افزایش نسبی هزینههای دادرسی
ع – تهیه برنامهها برای تقویت زمینههای معنوی نیروی انسانی در این قوه
غ – ارتقاء سطح علمی قضات با ادامه تحصیل
ف – ایجاد فرصتهای تفریحی به منظور تجدید روحیه
ق – برطرف کردن دغدغههای قضات از طریق تهیه ملزومات ضروری
گفتار دوم : تقویت و اصلاح روشهای نظارت و بازرسی (نظارت و کنترل کارآمد)
الف– تمرکز فعالیتهای نظارتی در یکی از معاونتهای قضایی
ب – نظارت و بازدید از دادگستریهای شهرستانها
ج – واحد ارزشیابی
د – واحد مصالحه
و – ملاحظه دفاتر و کارهای متصدیان دفتری
هـ – تشویق، تنییه و تذکر
ی – سایر راههای رفع مشکلات و اصلاح روشهای نظارت و بازرسی در نظام قضایی ایران
ی -1 – امتناع مراجع نظارتی از افراط و تفریط در برخورد با تخلفات قضات (رعایت اعتدال در برخورد)
ی – 2 – اصلاح نظامنامه راجع به تشخیص انواع تقصیرات انتظامی قضات
ی – 3 – دقت در انتخاب قضات مراجع انتظامی
ی – 4 – برخورد جدی با عناصر فاسد و غیر صالح در دستگاه قضایی
ی – 5 – توجه بیشتر مراجع انتظامی به تشویق قضات صالح و کارآمد
ی – 6 – تمرکز نظارت و بازرسیها زیر نظر یک مرجع
گفتار سوم: برخورد با پوسیدگی بافت اداری
گفتار چهارم: رفع موانع نامرئی غیر قابل انکار
الف – رفع فسادها
1 – فساد مالی
2 – سایر فسادهای جنبی
گفتار چهارم – راهحلهای رفع عوامل متفرقه در اطاله دادرسی
الف – استفاده از تکنولوژیهای جدید
ب – آموزش لازم به عریضه نویسان در تنظیم شکایتها و دادخواستها (ساماندهی عریضه نویسان)
ج– اعطاء اختیار به دیوان عدالت اداری در رسیدگی به جنبه حقوقی شکایات و تظلمات و اعتراضات مردم
د – طراحی سیستم دادگستری بر مبنای نیاز مکانی و زمانی
و – تفویض کلیه مسائل مربوط به روابط قوه قضائیه، مجریه و مقننه به وزیر دادگستری
هـ – عدول از دیدگاه آمار گرایی فعلی
ی – شناسایی پروندههای متوقف سالهای قبل و تسریع در رسیدگی آنها
ر – تشکیل واحد کنترل شکایت و دادخواستها
ر – تعامل با سایر قوای کشور جهت برطرف نمودن زمینههای جرم زا
س – تلاش جهت جلب اعتماد عمومی مردم به آرای محاکم
ش – پیش بینی دادرسیهای اختیاری در جرایم غیر مهم
ش – بستن گریزگاههای قانونی از توسل مردم و تمایل آنها جهت فرار از قانون
ص – هماهنگی دادگستری و شهرداریها در حین تغییر نام خیابانها جهت جلوگیری از اختلال در امر ابلاغ
نتیجهگیری
به نام خدا
1 – فصل مقدماتی در خصوص اطاله و آثار آن در سه مبحث و هر مبحث مشتمل بر چندین گفتار تهیه شده است.
2 – علت انتخاب عنوان فصل مقدماتی برای این قسمت به لحاظ عدم توازن از لحاظ مطالب با قسمتهای دیگر پلان میباشد.
3 – بخش اول تحت عنوان علل اطاله دادرسی تهیه و تدارک دیده شده است.
4 – احتمال تغییرات دیگری در خصوص بحث علل اطاله دادرسی وجود دارد. (افزایش مطالب)
5 – در حال حاضر درصدد طبقه بندی مطالب راهکارهای اطاله دادرسی و متعاقباً تهیه پلان بر اساس طبقه بندی هستیم.
6 – اظهارنظر اساتید ارجمند و صاحب نظر در خصوص پلان تهیه شده و احیاناً جابجایی مطالب در قسمتهای مورد نیاز میتواند در غنی تر شدن پلان تهیه شده کمک مؤثر نماید.
7 – بحث اطاله دادرسی در تخلفات اداری قابل بررسی است. در صورت صلاحدید مطالب آن در قسمت علل اطاله خواهد آمد.